Duaal duel blijft nog lauw

Home

Duaal duel blijft nog lauw

maandag, 04 januari 2010 23:02

Door Dick van Niekerk Duaal duel blijft nog lauw
Het is de grootste democratische hervorming sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1919. Nederlandse gemeenten worden sinds 2002 niet monistisch maar duaal bestuurd. Politieke taken zijn gescheiden: het college bestuurt, de gemeenteraad controleert.Maar heeft het duale stelsel het gemeentebestuur nu ook ingrijpend veranderd? Is het lang verwachte politieke vuurwerk ook gekomen? Zijn burgers meer betrokken geraakt bij de plaatselijke politiek? Vragen die bij het naderen van de raadsverkiezingen van 3 maart 2010 weer actueel lijken te worden.	Het duale stelsel is een geesteskind van de Groningse hoogleraar Staatsrecht Douwe Jan Elzinga. Hij was voorzitter van de naar hem genoemde commissie die het stelsel in de steigers heeft gezet. Gevraagd naar een globale evaluatie van het dualisme maakt Elzinga een scherp onderscheid tussen de twee voorbije raadsperiodes.’In 2002 werd het dualisme plotseling over de gemeentes uitgestort wat werd ervaren als een hevige ingreep. Er ontstond plotseling een gewijzigde bevoegdheidsopstelling van raad en B&W. Dat leidde tot spanningen. In grote gemeenten als Amsterdam of Den Haag liep dat in het begin nog het gemakkelijkst, want daar functioneerde de gemeenteraad al min of meer als een soort stadsparlement. Maar in de kleinere gemeenten waren er al gauw problemen. Daar was men	gewend om de gemeente te besturen volgens een verenigingsmodel. Zoals we de kippenfokvereniging besturen, zodoen we ook het ook met de gemeente, was de redenering. Maar dat bleek niet meer te werken.’’Daarbij ontstond in veel raden rumoer door de plotselinge opkomst van allerlei Leefbaar-groeperingen. Veel gelukzoekers zochten hun heil in de plaatselijke politiek en ze werden vaak in een klap nog wethouder ook. Samen met de invoering van het nieuwe stelsel leidde dat tot onrustige politieke verhoudingen.In sommige gemeenten zoals Delfzijl, Hilversum en Den Helder ontstond er zelfs een regelrechte politieke guerrilla.’Pas in de tweede periode vanaf 2006 is het duale stelsel volgens Elzinga echt ingeburgerd.’Het zelfvertrouwen van de
		Pagina 1 van 3

gemeenteraden is gaan groeien. En coalitiefracties lijken steeds beter te begrijpen dat ze niet alleen meebesturen maar zich ook politiek uitdrukkelijk moeten profileren, vooral tegenover de populistische partijen. Dat wil de kiezer graag zien.Ik zie ook dat de fractievoorzitters zich steeds meer roeren, zelfs lijsttrekker worden en daarmee de wethouder van hun partij naar de kroon steken.’Het werk van een wethouder lijkt er ondertussen niet eenvoudiger op geworden.In deze raadsperiode zijn er volgens het blad Binnenlands Bestuur al ruim 400 opgestapt,dat is ruim dertig procent van het totaal. Elzinga erkent dat dit met de dualisering te maken kan hebben. ’Colleges komen steeds meer onder druk te staan. Veel wethouders houden niet zo van het duale stelsel. Ze worden pittig aangepakt, vooral als er opgewonden partijen in de raad zitten. Bovendien denkt een wethouder vaak dat de burgers hem belonen voor goed bestuur,maar dat is een misvatting. Pas uitgesproken politiek profiel levert stemmen op. Maar een goede wethouder die het spel ook kan meespelen, zie ik toch zelden problemen hebben met het dualisme.’. Weeffouten Een van de weinige wethouders die er rond voor uit kwam dat hij met het duale	stelsel niet uit de voeten kon, is Henk de Haas uit Vlissingen. De Haas begon in 2002 aan zijn vierde periode als wethouder en gaf er na anderhalf jaar de brui aan.’De verhouding met de raad veranderde plotseling ingrijpend. Ik was in het college gewend dat wij de baas waren, maar de raad kreeg ineens meer bevoegdhedenen dat vond ik knap irritant. In een keer was ik niet meer welkom bij de fractie en hoefde ik de commissievergaderingen niet meer voor te zitten. Soms was ik wel, soms niet op de hoogte van besluiten binnen mijn fractie. Als ze vergaderden,werd ik vriendelijk verzocht om thuis bij de telefoon klaar te zitten voor eventuele aanvullende informatie. Dat zag ik helemaal niet zitten.’’Ik had er ook moeite mee dat je in een keer macht moest afstaan als wethouder.In de periode van het monisme waren wij als B&W gewend meestal onze zin te krijgen. Dat was niet meer zo, we waren onze sturingsmechanismen kwijt.’ De Haas, momenteel fractievoorzitter van de Vlissingse PvdA, vindt dat er teveel weeffouten in het duale stelsel zitten.’Bij de invoering is te veel gekeken naar de verhouding tussen regering en Tweede Kamer. Maar men is vergeten dat het besturen van een gemeente iets totaal anders is. Wij gaan niet over AOW - aanpassingen	of over Uruzgan. Wij gaan eerder over fietspaden of lantaarnpalen.Daarbij is een Kamerlid voltijds bezig met zijn werk, terwijl een gemeenteraadslid zijn taak er in zijn vrije tijd tegen een heel kleine vergoeding bij doet. Als raadslid kom je door het dualisme ook regelmatig in een spagaat. Volgens het duale stelsel zou je brede beleidskaders moeten stellen voor het college, maar door de burger word je aangesproken over heel concrete zaken als hondenpoep.Zie daar maar eens mee om tegaan. ’Volgens De Haas is het verwachte politieke vuurwerk uitgebleven. ’Tegelijk met het dualisme is er spreekrecht voor burgers in de raad gekomen. Dat is even aardig,maar als dan steeds dezelfde mensen met het zelfde verhaal komen, wordt het al gauw een lauwe bedoening.’ Filiaalhouder Een ander geluid komt er van Marten Bierman, die voor de OSF van 1995 tot 2003 in de Eerste Kamer zat en in 2006 gevraagd werd om voor de Ouderenpartij Van Zandvoort (vier van de zeventienzetels) wethouder te worden. Bierman heeft er geen moeite mee dat er’sporadisch’ besluitvorming binnen de fractie plaatsvindt zonder daarover geïnformeerdte worden. ’Ik heb het monisme niet meegemaakt maar de verhouding wethouder - fractie lijkt me wat losser te liggen dan vroeger.
Duale stelsel Het duale stelsel of dualisme is in 2001 ingevoerd in het dagelijks bestuur van de gemeentes en van de provincies. Het systeem brengt een strikte scheiding aan tussen het bestuur (B&W) en de controle daarop (de gemeenteraad). In praktijk betekent dit bij voorbeeld dat wethouders geen deel meer uit maken van hun eigen coalitiefractie. Het is ook mogelijk om wethouders van buiten de gemeente aan te trekken. Onderliggende bedoeling van de stelselwijziging was om het werk van B&W enerzijds en de raad anderzijds inzichtelijker te maken voor de burger en daardoor ook dichter bij de burger te brengen. Bij de invoering van het stelsel is wettelijk besloten dat er in elke gemeente een aparte griffie komt, die volledig ten dienste staat van de raadsleden. Ook is er speciaal voor de gemeenteraad een rekenkamer toegevoegd aan het ambtelijk apparaat.		Tijdens zo’n raadsperiode ontwikkelt zich geleidelijk een stramien dat je als wethouder vaak niet meer beseft van welke politieke partij een bepaalde spreker uit de raad is. Het onderscheid tussen partijen vervaagt. Het is eerder: wij van het college en zij van de raad.’De ex-OSF senator heeft de indruk dat’de kloof met de burger’ niet helemaal overbrugd is. ’Daarvoor worden raad en B&W door het dualisme iets te ver uit elkaar gespeeld. Daarnaast worden we knap lastig gevallen met zware, ondoorzichtige dossiers die door het rijk bij ons over de schutting worden gegooid. We
		Pagina 2 van 3

worden steeds meer filiaalhouder vanhet rijk. Want het rijk bepaalt wat decentraal kan, en er wordt niet gekeken naar wat een gemeente aan kan. Om alles te kunnen afhandelen moeten we daarom wel samenwerken met andere gemeentes.Ja, op termijn voorzie ik zelfs dat we op die manier gedwongen worden tot fusie.En dan te bedenken dat we soms -met vier miljoen toeristen en 1,2 miljoen overnachtingen per jaar - dagenlang van een stad met 14.000 inwoners een grote stad zijn met alle herkenbare problemen van dien.’ Piet Franssen is negen jaar wethouder geweest in Gulpen - Wittem (Limburg,14.000 inwoners) en al dertig jaar gemeenteraadslid. Binnen OSF-verband is hij bekend als fractievoorzitter van de PNL in de Limburgse Staten. Medio november is Franssen weer wethouder geworden na een crisis binnen het college.Franssen is uiterst positief over de nieuwe functie van de griffier en diens bureau.’Dat is een enorme verbetering. Vroeger moest je als raadslid uitgebreid op zoek naar een of ander afdelingshoofd om je uitvoerig te laten informeren. Nu kun je je in alle rust documenteren en word je daarbij ook gesteund.’’De scheiding tussen raad, die kaderstellend bezig moet zijn, en B&W die de uitvoerende macht heeft, werkt na een periode van aftasten bij ons nu redelijk. De scheiding tussen raad en B&W hoeft voor mij niet zo ver te gaan dat een wethouder niet gewenst is bij het coalitieoverleg. Integendeel, zijn aanwezigheid kan van groot informatief nut zijn.’Franssen is mordicus tegen een wethouder van buiten de gemeente. Zo iemand mist de voeling met de achterban volledig.Voor mijn partij zie ik daarbij als een groot voordeel dat je - als je de wethouder levert - met een man of vrouw meer in de raad komt.Volgens Franssen staat of valt de toekomst van het dualisme met de positie van de raadsleden. ’Die worden maatschappelijken financieel nog steeds ondergewaardeerd. Het raadslidmaatschap	is een zware klus waar een volwaardige vergoeding tegenover moet staan. Misschien trek je daarmee ook eens jongeren.Een paar jaar geleden is gelukkig een eerste stap gedaan naar verbetering van de positie van raadsleden. Er is een alleszins redelijke fractievergoeding gekomen van een paar duizend euro per jaar. Daarmee kun je extra dingen betalen, zoals een cursus of een heidag.”Het duale stelsel is volgens Franssen in Gulpen-Wittem ondertussen wel geland: In het begin was het moeilijk maar zelfs ouwe rotten als ik leren er nu mee om te gaan!” Douwe Jan Elzinga Professor Elzinga beaamt dat met de invoering van het dualisme niet alle problemen binnen de lokale democratie uit de wereld zijn geholpen. Hij signaleert twee ernstige zaken die volgens hem de discussieover het dualisme overschaduwen.’De zwaarte van de burgemeestersportefeuilles neemt verontrustende vormen aan. De burgemeester wordt volgestopt met posten als veiligheid en informatievoorziening,en daarop ook scherp afgerekend. Zo ontstaat er een grote spanning tussen zijn rol als raadsvoorzitter en als handhaver van de openbare orde. Denk aan de problemen die Aboutaleb	had in Rotterdam naar aanleiding van de rellen in Hoek van Holland, denk aan Cohen in Amsterdam bij de gang van zakenrond de Noord-Zuid lijn en aan Vreeman in Tilburg naar aanleiding van het Miditheater. Als dat zo doorgaat komen veel burgemeesters met bijna onhanteerbare competentieconflicten te zitten.’ Spanning Het tweede probleem is de groeiende spanning tussen de gemeente als uitvoeringsbedrijf van bij voorbeeld de bijstandswet of andere door het rijk opgelegde taken - Marten Bierman haalde het hierboven ook al aan - en de gemeente als politiek stelsel. ’De burger is steeds meer gericht op de eerste functie en die lijkt de tweede taak nu te gaan domineren. Als dat zo doorgaat, dan wordt de gemeenteraad meer een raad van toezicht.’’Wil de gemeente op het politieke vlak weer aanzien verkrijgen, dan zal men van overheidswege de autonomie van de gemeente moeten vergroten. Ze moet meer bevoegdheden krijgen op - ik noem maar - het gebied van welzijn,ruimtelijke ordening en milieu. Gebeurt dat niet, dan acht ik het einde van de lokale politieke partijen nabij.’’Je houdt dan alleen nog een functioneel bestuur over, zonder politieke kleur. Burgers in kleine gemeentes doen nu al liever rechtstreeks zaken met de wethouder of de burgemeester dan met een politieke partij.’Elzinga komt met een waarschuwing:’Als je de vrijheden van gemeentes niet zichtbaar vergroot, dan gaat het hier binnenkort als in Zweden of in Frankrijk. Daar heeft elk dorp een burgemeester die de binnenkomende post ronddeelt en soms eens wat mededelingen opplakt. En dat is het dan. Een decentrale aanpak zoals onze waterschappen die kennen, is de enige manier om de toekomst van een gemeenteraad als politieke arena veilig te stellen. In zoverre bestaat het probleem dat het dualisme wilde bestrijden nog steeds!’

< Vorige		Volgende >

Laatst aangepast op maandag, 04 januari 2010 23:42