|
Limburgers zijn mazzelaars. Als de bomen in hun geuldalen het blad verliezen, prijken her en der tussen de takken fraaie groene bollen met witte bessen. Limburgers mogen als enigen in Nederland de fameuze maretak, in Latijn Viscum album ofwel witte vogellijm, tot streekspecialiteit rekenen.Maretak had zelf ook beter mazzeltak kunnen heten. De plant, die het gelukt is op een boomtak uit te groeien tot zo’n prachtige warrebos, heeft alles mee gehad. Een vogel, een lijster of kramsvogel,heeft van de witte bessen gegeten en daarna zijn natte kakje met het zaadje
Kiem van de maretak
precies zó op een zon beschenen tak van een boom gemikt dat het zaad daar blijft kleven. Het tere kiempje weet zich vervolgens ruim een jaar te handhaven op die tak voor het in staat is om twee garendunne worteltjes onder de bast van zijn gastboom te laten kruipen. Pas als die worteltjes zich in de fijne waterkanalen van de tak verankeren, krijgt de plant takjes en blaadjes, steeds twee aan twee vertakkend, in een onwrikbare symmetrie vergroeiend tot een chaotische kluwen die toch weer een nette bol vormt |
Waar maretak opduikt in bomen lijkt volstrekt toevallig. Vijftig meter van een boom die groen ziet van de geheimzinnige pruiken blijven soortgenoten gevrijwaard van inwoning. Maretak kweken is legendarisch lastig, klaagt men in groene fora op Internet.Bioloog Jo Léger is er sinds twaalf jaar mee bezig. Maar hij heeft de truc door,gelooft hij. In zijn tuin van vierduizend vierkante meter, even ten zuiden van Roermond, groeien maretakken op twee appelbomen (’Dat is de gemakkelijkste gastboom’, op een krentenboom(Amelanchier lamarckii) en - hoopt hij -op een pruim, een Mirabelle. Maar dat weet Léger pas volgend voorjaar.Voor de teelt van maretak zijn een paar dingen cruciaal, ontdekte de Limburger:geduld en de ruimhartige inzet van de plantenspuit. Léger schreef er een boekje over dat dit najaar verscheen: Zelf maretak kweken.
Maretakzaad laten ontkiemen is op zichzelf simpel, vindt Léger. ’Ik heb nu een kiempje op een marmeren tegeltje.Dat wordt natuurlijk niks, maar toch, dat zegt wel wat.’ Het is de kunst een kiempje op een tak het eerste jaar door te krijgen. ’Het is maar een dingske van een paar millimeter. Het hoeft maar op een beetje ongelukkige plek te zitten, waar een andere tak langs schuurt of toevallig een vogel gaat zitten, en het is gedaan.Dat eerste jaar overleeft het nog op zichzelf.Het is in een dag uitgedroogd. Je moet het elke dag benevelen met de waterspuit.’Er gaan veel fabels rond over de kweek van maretak, ondervond hij.’ Mijn biologieleraar vertelde vroeger dat Limburg maretak had omdat er er heel veel kalk in de grond zat. Ik tuinier echter
|
op kalkarme grond. Het zijn allemaal gissingen.’Maretak is geliefd bij bloemisten rond december. De leerachtige stengels en bladeren blijven lang goed in warmgestookte huiskamers. In Margraten heeft de familie Gorissen maretak als oogstplant in de appelboomgaard.Buiten de schaarse commerciële telers zijn vooral stropers leveranciervan de seizoensdecoratie, beaamt Léger. ’Ze zagen hele planten uit bomen.Soms met tak en al. Terwijl maretak eenwettelijk beschermde plant is.’ Als stropers het groeihout maar lieten zitten,was het niet zo erg. ’Elke boer hier inLimburg weet: maretak wegsnijden,werkt averechts. Het komt zevenvoudig terug. Maar niet als je de tak wegzaagt waar de plant in wortelt.’Zaaien kan vanaf de Kersttijd tot in maart. Slaagt het proces, dan verschijnen pas na jaren tussen april en mei kleine bloemetjes,zo groot als een extra fijn doperwtje.Geel in de mannelijke planten, wit in devrouwelijke. Uit die witte bloemen groeien in het najaar de witte bessen.Mistletoe wordt omgeven door een wirwar van legenden en folklore. De plant zou in de donkere dagen voor de zonnewende de duistere krachten af-
Maretakken in populieren bij Vaals
en in het Geuldal
|
|
wenden. Hang een tak aan de deurposten je huis blijft vredig, luidt het bijgeloof.Volgens een oud vruchtbaarheidsritueel mag een man elke vrouw kussen onder de maretak. Druïde Panoramix zwoer bij het ingrediënt om zijn Galliërs, tegen de verdrukking van de Romeinen in, overeind te houden. Als zo vaak hebben mythische kwaliteiten een schijn van waarheid.Hedendaagse medicijnbrouwers beoordelen de onwaarschijnlijk versterkende werking van maretak wat gematigder dan Panoramix, maar stoffen in de plant kunnen het afweersysteem ondersteunenen remmen wildgroei van cellen.Het gif vertraagt de hartslag en stofwisseling.Dat verklaart wellicht de koelbloedigheid van Asterix en het gezette postuurvan Obelix, maar houdt ook een |
groot risico in op coma, hartstilstand en overlijden. Vooral bij ontbreken van de receptuur van de druïde.En dan: wetenschappers hebben aangetoond dat kussen de weerstand van de mens geweldig verhoogt. Uitsluitend uitwendig gebruik is daarom warm aanbevolen
Maretakbessen
|
Bronnen:
Jo Léger: Zelf Maretak kweken.
t 12,95, uitgeverij Boekscout.nl.
ISBN: 978-94-6089-082-6.
Charles Declerck:
Maretak - The Mistletoe - Le Gui
Willem Beekman en Frans Olofsen:
Goud in groen, uitgeverij Indigo,
ISBN 90-6038-448-2.
Stichting Floron, Leiden
www.neerlandstuin.nl
Stichting Van Nature, kenniscentrum
orthomoleculaire en fytoterapie
Numansdorp
www.maretakboerderij.nl
|
