Keenderbiebel 'in het plat'

'Hé juf, wanneer doen we de bijbel weer in het plat?' Dat vragen de leerlingen van basisschoolleerkracht Tineke van Buren uit het Overijsselse Hellendoorn vaak als zij weer eens in het Nederlands verhalen vertelt uit de bijbelse geschiedenis.De vraagvande kinderen komt niet uit de lucht vallen:hun juf is immers de eerste Nederlandse 'auteur' van een kinderbijbel in de streektaal, in dit geval: het Sallands.

De kinderbijbel is eeuwenlang sterk vervlochten geweest met de opvoeding van en het onderwijs aan jongeren. Willem van der Meiden maakte een studie van dit catechetische genre. In zijn zopas verschenen boek 'Zo heerlijk en eenvoudig, geschiedenis van de kinderbijbel in Nederland' passeren maar liefst 869 kinderbijbels de revue.Een groot aantal daarvan was de afgelopen maanden te zien op een tentoonstelling in Naarden. De 'school met den bijbel': menig Nederlander van de rijpere leeftijd heeft er warme maar soms ook traumatische herinneringenaan.Envoorzoverdieherinneringen inmiddels zijn uitgewist, dan worden ze nog wel levend gehouden door auteurs als Jan Wolkers of Maarten 't Hart. Die halen in hun boeken vaak met bittere ironie terug hoe intensief de school met den bijbel op maandagmorgen de zondagspreek nog eens overdeed en door de week de voor kinderen vaak onnavolgbare verhalen uit het OudeTestament behandelde.

Kanaän
Hoe anders gaat het toe op de protestants christelijke basisschool Jan Barbier in de buurtschap Eelen en Rhaan bij Hellendoorn waar Tineke van Buren les geeft. Inderdaad, ook een school met de bijbel,maar wel een met een'keenderbiebel

keenderbiebel' in de taal van 'thuus'. Mevrouw Van Buren leest haar leerlingen regelmatig wekelijks 'vertelrijpe' episodes uit het OudeTestament voor.Een paar jaar geleden heeft ze die opgeschreven in het dialect van Hellendoorn, nadat de kinderen haar regelmatig vroegen om die verhalen toch vooral in het dialect te brengen. 'Die teksten zijn toen bij mij een tijdje op de plank blijven liggen,totdat de IJsselacademie er wel iets in zag om ze uit te geven. Ik heb er 52 uitgekozen. Ze zijn verluchtigd met heel speelse illustraties van Henk Nijenhuis.' Het prachtig verzorgde boek begint met het scheppingsverhaal (eindigend met: "Toen rösten God uut van zien wark") en houdt op met de inname van Jericho, nadat de Israëlieten 'veer, vief, zes, zeuven' keer om de stad waren gelopen. 'Nao de zeuvende keer gaf Jozua 'n teken en de mèènsen begunnen te schreeuwen zo hard as ze konnen. En wat gebeuren der? Alle muren van de stad völlen in mekaar! De Israëlieten konnen zomardestadinlopen,zonder te vechen....Jozua en 't hele volk daanken God dat ze eindelijk, nao zovölle jaoren, in 't laand Kanaän waren.'

Achter glas
Een kinderbijbel in de streektaal heeft een heel ander effect op de kinderen dan een streektalige bijbel op de volwassenen.

Bij volwassenen appelleert de streektaal vaak aan een warm thuisgevoel maar de kinderen hebben het dialect thuis niet geleerd en zijn opgevoed in het Nederlands. Want zo veel is wel duidelijk, ook in Hellendoorn. 'De ouders van de kinderen, meestal rond de 35 jaar, spreken nog allemaal dialect met elkaar maar met de kinderen gaan ze om in het Nederlands. En toch vragen de kinderen uit mijn klas mij steeds om bijbelse verhalen in het dialect voor te lezen omdat ze dat zo mooi vinden,' aldusTineke van Buren. Een keenderbiebel zou voor kinderen een prima middel kunnen zijn om het dialect te leren. Maar daarover heeft de schrijfster ernstige twijfels:'Kinderen steken zo beslist iets van het dialect op maar tegelijk zie ik het dialect steeds meer terrein verliezen. Heel jammer, omdat het in feite niet nodig is.Kinderen leren nu eenmaal heel gemakkelijk twee talen.' Het verval van het dialect lijkt echter niet te stoppen. 'Ik kijk maar naar mijn eigen kinderen. Die zijn alle drie tussen de dertig en de veertig.Tegen hen praat ik nog plat maar ze antwoorden mij in het Nederlands. En zo gebeurt het hier bijna overal. Op het schoolplein spreken de ouders onderling plat maar met de kinderen de standaardtaal.'
'Taal kun je nu eenmaal niet in een museum achter glas bewaren.Taal is levend materiaal. Een taal gebruiken en doorgeven aan je kinderen, dat is de enige manier om haar in leven te houden.' Haar sombere gevoelens over de toekomst van het dialect kunnen Tineke van Buren niet weerhouden om binnenkort ook verhalen uit het NieuweTestament in het Sallands te gaan uitschrijven. Ook bij de Liudgerstichting in Groningen bestaan er ver gevorderde plannen om een kinderbijbel in het Gronings samen te stellen.
 

Dit is de 20e aflevering van de serie Streektalen In Nederland van Dick van Nie kerk die vanaf 2000 in Locomotie is verschenen.