|
't Is een gekende familienaam in Friesland,Plomp.Er is in die streken ook nogal wat plomp. Water dus, op z'n alledaags gezegd. Op dat water drijven dan graag de mollige vormen van de Giele plomp, ook wel Pompeblêd: het rood afgebeelde, hartvormige symbool van Friesland. Die Plomp.
Die buiten de vlag om echt groene blaren heeft, en dooiergele bloemen die binnenkort verschijnen als zonnige uitroeptekens van de lente. Er bestaat wel een variant met rood blad en oranjegele bloemen, te verkrijgen via gespecialiseerde vijvercentra.Er is zelfs een bonte kwekeling, met gele vlekken. Maar dat lijkt welhaast te wuft voor de plomp.Plomp is geen elegante naam.Maar wel rechtuit en zonneklaar over het karakter van de naamdrager.We hebben hier niet te maken met een waterjoffer. De plomp kan zich behoorlijk uit de kluiten wassen. Vandaar waarschijnlijk dat maar weinig tuincentra, zelfs in Friesland, de bloem van de Friese natie aanbieden. Je moet een plomp niet in een klein vijvertje willen proppen. Het is een plant waar niet voor niets de geur van heraldiek aan hangt: hij hoort in vaarten en grachten. De plant heeft een goede diepte nodig: minimaalzestig centimeter,lievernogeen meter en als het even kan zelfs twee. Anders blijven de bladeren boven water staan als de spreekwoordelijke vlag op een modderschuit. De plomp kan ook veel hebben, meer dan nichtje waterlelie. Plompen kunnen
|
in licht beschaduwd water staan dat bovendien best mag bewegen -stromen of rimpelen.Waterlelies hebben beslist een hekel aan schaduw en verstoring, al is het maar door een fonteintje.Maar die heten dan ook formeel Nymphaea en dat klinkt aanzienlijk teerhartiger dan Nuphar lutea. Nuphar is meer een stoere Fries.Als de plant het naar de zin heeft,slaat hij de bladeren breeduit en bezet de bodem met wortelstokken waaruit nieuwe exemplaren spruiten.Daarin zit hem nu de kneep: de plant is te gemakkelijk aan het groeien te krijgen. Gewoon een rijpe zaaddoos of een stuk wortelstuk met een steen eraan gebonden in het water mikken. Hij moet zelfs met geweld weerhouden worden van dominant gedrag: de spade moet af en toe aan de wortel worden gezet. Plompebladeren zijn ware schilden voor wat leeft beneden de waterspiegel, maar tegelijk als dienbladen vol beestjes, voer voor vogels en kikkers. Al moeten die laatste weer uitkijken voor de eerste. De grote bladeren houden het water koel, brengen zuurstof in het water en temmen zo ook de groei van algen en wieren die het water verstikken. Die bladeren zijn bovendien beter bestand tegen aanvallen die waterlelies nogal eens in hun aanzien schaden.De larven
|
van een onooglijk bruin vlindertje, die halfronde happen uit de rand van het blad vreet, en de larve van het waterleliekevertje dat de bovenste cellaag van het blad afschraapt, vinden de bitter smakende plomp minder appetijtelijk dan de lelie. Mochten de plagen de bladeren toch belagen, dan biedt een georganiseerde watersnood soelaas: vul de vijver bij tot die overstroomt en de bladeren onder water raken.De larven laten los en spoelen over de vijverrand, hapklaar voor de snavels van merels en zanglijsters. De bloemen van de gele plomp hebben een stoere vorm: vijf bloembladen, passend in de kom van je hand,met een stevig stempel in het midden dat na bestuiving uitgroeit tot een soort kruikje met zaden. De bloemen ruiken.Laten we het daar op houden. Noemt de één de geur beschaafd 'onwelriekend', de ander rept van een cognacachtige geur, 'als was er een dronken schipper langsgevaren'. De zeven rode pompeblêden in de provincievlag zouden verwijzen naar de middeleeuwse Friese 'zeelanden': zelfstandige landstreken langs de kust vanAlkmaar tot de rivier Wezer, die samen een verbond vormden tegen de Noormannen. Of, meent een andere theorie, ze staan voor zeven Friese landen:West-Friesland,Westergo, Oostergo, Hunzingo, Fivelingo, Emsingo en Jeverland.Waarom de toch diepgroene pompeblêren in het vlagvertoon rood moesten worden, wordt nergens verklaard. Misschien was het om de herinnering aan de legendarische rode Magnusvaan, die nog eens ergens in de Friese landen verstopt moet zijn. In de grond, in een kerkmuur, of... toch in de plomp?! |
Actueel
