Krimp biedt kansen

Krimp is een demografische achteruitgang van de bevolking. Een fenomeen waar volgens de vereniging van Nederlandse gemeenten meer dan de helft van de gemeenten in 2025 mee te maken krijgt. De grootste bevolkingsdaling voltrekt zich in gebieden als Zeeland, Groningen, Drenthe en Limburg. Jongeren trekken steeds vaker weg uit deze gebieden naar de Randstad op zoek naar beter onderwijs, werk en uitgaansmogelijkheden. Locomotie besteedt in vier afleveringen aandacht aan de krimp.

Neerwaarts
Parkstad Limburg, een samenwerkingsverband van acht gemeenten in ZuidoostLimburg,is een gebied waar de krimp een paar jaar geleden als eerste in Nederland met leegstand en verkrotting te zien was. In deze oude mijnwerkersregio, waar nu nog 240.000 mensen wonen,zal de bevolking in 2040 gedaald zijn tot 190.000. Bestuurders zijn doordrongen van de ernst hiervan en zetten alles op alles om verpaupering te voorkomen. Niet zonder pretenties klinkt in bestuurlijk Limburg nu het adagium: krimp biedt kansen. In de rond de jaren twintig van de vorige eeuw ontstane wijken Meezenbroek, Schaesbergerveld en Palemig (MSP) is goed te zien dat de demografie van Heerlen in een neerwaartse spiraal zit.Veel huizen staan te koop,flats staan leeg en wachten op de sloophamer. Hoewel MSP een Vogelaarwijk, krachtwijk is, voert het te ver om hier het beeld op te roepen van een achterstandswijk. Er is in Heerlen drugsoverlast, er zijn hangjongeren, er is een allochtone groep inwoners met een achterstand maar niet van een omvang die te vergelijken is met Amsterdam-Zuidoost

of de Haagse Schilderswijk.Wat de situatie in Heerlen bijzonder maakt is dat door bevolkingskrimp en vergrijzing het aanpakken van problemen wordt bemoeilijk. In 2008 presenteerde de gemeente Heerlen een stedenbouwkundig plan voor MSP. Gemeente en woningcorporaties investeren in twaalf jaar tijd 180 miljoen euro in het gebied. Investeringen die voor een groot deel gericht zijn op een wijk waar meer ouderen wonen. Zevenhonderd woningen zijn er al gesloopt en driehonderdvijftig komen daarvoor terug. Aan de randen van MSP worden zorgwoningen gebouwd en er komt een nieuw winkelcentrum met maatschappelijke voorzieningen en twee basisscholen. In de Haarlemstraat in Schaesbergerveld staat het huis van Wesley Isenborgs te koop. Dat heeft niets met krimp te maken maar komt door de echtscheiding van Isenborgs. 'Verder prettig wonen hier.' Het zit Isenborgs niet mee. 'Het is ongelooflijk moeilijk om dit huis te verkopen. Ik ben er al vanaf 2008 mee bezig.' Een kleine kilometer noordelijk in de Mesdagstraat in Meezenbroek post Nancy Scheren een brief.Achter de brievenbus ligt een modderige akker, vrijgekomen na de sloop van flats en aan de andere kant van de Mesdagstraat staan leegstaande en vervallen bungalows. Het oogt niet vrolijk.Toch zegt Scheren hier met plezier te wonen.'In een van de bungalows zitten nu van die krakers. Je hebt er verder geen last van.En straks worden

mspwijk
MPS-Wijk

die huizen gesloopt en ziet de buurt er nog beter uit.' Dat haar wijk een krachtwijk is, daar denkt ze nooit over na.'We hebben alle voorzieningen in de buurt. Verderop zit nog een bakker, een slager en een buurtsuper.'

Sloop
Dat even verderop is op het in de volksmond zogenoemde Etospleintje, in het hart van Meezenbroek.Behalve een filiaal van de drogisterijketen is hier een Plus Supermarkt gevestigd en een aantal kleine zelfstandige winkels zoals slagerij Hermans. De vraag is voor hoe lang nog? 'De Plus' vertrekt naar de Limburgiastraat, waar, als straks alle flats gesloopt zijn, het nieuwe wijkcentrum van MSP komt. Het slagersechtpaar Hermans heeft geen goed woord over voor de pers en het plaatselijke bestuur.'Die journalisten creeren een probleemwijk van Meezenbroek. Dat is onzin en slecht voor het imago van de buurt,' aldus de slager. Bij zijn vrouw zit de woede over de negatieve berichtgeving in De Limburger en bij de regionale omroep diep.'Laatst waren ze hier weer van omroep L1, nou die kwamen niet verder dan mijn deurmat.'

De herstructurering heeft grote gevolgen voor de buurt rondom het Etospleintje. Het zal straks niet meer het het hart van Meezenbroek zijn. Het echtpaar hekelt de gemeente.'Die vraagt nooit naar onze mening.' Bron van ergernis is dat de gemeente de winkeliers van het Etospleintje simuleert te verhuizen naar het nieuwe winkelcentrum. 'Wij maken alle vleesproducten nog zelf, dat kan volgens milieueisen helemaal niet in dat nieuwe winkelcentrum,' zegt de slager. Het winkelpand is eigen bezit. 'Dat is door de krimp natuurlijk niets meer waard. Hoe moet dat straks met mijn pensioen?' Het echtpaar begrijpt niets van de nieuwbouw.'Die woningen van Parkheuvel zijn

pagina 1 van 3

toch veel te duur!' En de zorgwoningen staan volgens de winkeliers te ver van het nieuwe winkelcentrum. 'Straks moeten de ouderen dat hele eind lopen voor hun boodschappen.' Duidelijk is dat de Heerlense wijken een metamorfose ondergaan. Het beeld lijkt tegenstrijdig: bouwkranen versus leegstaande huizen en trotse borden van projectontwikkelaars versus moddervelden op plaatsen waar kort geleden flats stonden. Een paradox die soms moeilijk aan de bewoners uit te leggen is. De Heerlense wethouder Lex Smeets zegt dat toch graag te doen.Van huis uit socioloog benadrukt de PvdA-wethouder met veel enthousiasme van het onderwerp te genieten. 'De bevolkingsdaling is iets nieuws waar mensen angst voor hebben. Ik zie het als interessant fenomeen dat veel mogelijkheden biedt.' Smeets werd in 2006 wethouder Ruimtelijke Ordening en Stadsontwikkeling. Een oplossing zoeken voor de structurele bevolkingsdaling behoort tot de kerntaken van zijn werk. Een door sloop van huizen en verdwijnen van buurten ingrijpend maar volgens hem ook creatief proces waarbij vrijgekomen ruimte opnieuw wordt benut.

Dat er gebouwd wordt in wijken waar de bevolking achteruit holt,is volgens Smeets helemaal niet raar. Geduldig legt hij het nog maar eens uit.'Allereerst zijn er veel eerder afspraken gemaakt met projectontwikkelaars. Houdt de gemeente zich daar niet aan,dan heb je zo een miljoenenclaim te pakken.' En daarbij vindt hij het ook een kwestie van fatsoen om afspraken na te komen. 'Er is ook nog zo iets als betrouwbaarheid van de overheid.' Wel erkent Smeets dat deze voor zijn aantreden als wethouder gemaakte bouwplannen aantonen dat het probleem van een dalende bevolking in Heerlen laat is opgepakt.'Ook hier in Heerlen hadden we tijd nodig om deze bevolkingsdaling te zien.' De voornaamste oorzaak dat er in Heerlen nog gebouwd wordt, is volgens de wethouder om een diversiteit in het woningaanbod te creëren.Er mogen geen

Simpelveld

wijken ontstaan met alleen maar goedkope woningen.'Dat er straks ook huizen zijn voor mensen die wel een sociale stijging doormaken.' Het verwijt dat in MSP te duur wordt gebouwd, haalt hij onderuit.'De eerste opgeleverde woningen van Parkheuvel waren razendsnel bewoond.' Volgens de wethouder wordt er bij de noodgedwongen transitie van Heerlen goed naar de wensen van bewoners en middenstanders geluisterd. 'Ik snap heel goed de emoties bij het verhaal van die slager. En we zullen daar een oplossing voor zien te vinden.' Smeets stelt met klem dat de gemeente bij de stedelijke vernieuwing wel naar de totaliteit moet kijken.'Dat kan voor een individu in economisch en sociaal opzicht soms pijn doen.' De kritiek van het slagersechtpaar dat de ondernemers niet op de hoogte worden gehouden, is volgens de wethouderonterecht.'Nogmaals,ik begrijpde gevoeligheden maar van begin af aan hebben we ook op speciale avonden aan ondernemers in MSP de meningen gevraagd.' Het bleef volgens de wethouder niet bij luisteren. De aanleg van zogenoemde pocketparken is geheel gebaseerd op wensen van bewoners. In de krachtwijk MSP komen op door sloop vrijgekomen plekken vier buurtparkjes.Twee worden nu al aangelegd. Smeets:'Kunstenaars zijn daar met de bewoners aan de slag gegaan. Dat heeft tot leuke zaken geleid. Er komt zelfs een smulhaag waar bewoners bessen kunnen plukken.'

Verkrotting
De gemeente Simpelveld grenst aan de gemeenten Heerlen, Gulpen-Wittem en Voerendaal en aan het Duitse district

Aken. Simpelveld heeft met Bocholtz en Simpelveld twee kernen met net iets meer dan vijfduizend inwoners. De rest van de in Limburgse heuvels gelegen gemeente omvat buurtschappen en gehuchten. De kern Simpelveld, Zumpelveld, ligt in het beekdal. Zij het veel minder duidelijk dan in Heerlen, ook hier zijn de gevolgen van krimp en vergrijzing waarneembaar. Een paar lege winkelpanden in de Kloosterstraat en in de Pleistraat staat een huis te verkrotten.Rondom de Markt daarentegen zijn nieuwe appartementen gebouwd. In de omgeving van het uit 1878 stammende klooster wordt volop gebouwd aan een nieuw wijkzorgcentrum. Bij slagerij/traiteur Meggie en Loek maken ze zich zorgen om de krimp.'Zeker doe je dat als ondernemer met het oog op de toekomst,' zegt Meggie Frohn vanachter de snijmachine. 'We hebben deze zaak zelf opgebouwd. Het loopt nu goed maar ik vraag me af of er straks nog voldoende klanten zijn.' De slagersvrouw ziet met lede ogen aan dat er winkelpanden in Simpelveld leeg staan.

Hub Bogman is sinds 1998 burgemeester van Simpelveld. Ook hij noemt de kansen die de krimp biedt maar Bogman is hierover toch somberder dan de Heerlense wethouder. 'Enthousiast klinkt mij wat vreemd in de oren. Het feit dat de bevolking blijft dalen is toch een zaak waar je niet gelukkig mee bent.' De burgemeester benadrukt dat de nieuwe demografische ontwikkeling een verantwoordelijkheid aan het huidige bestuur geeft. 'Zorg dat alle voorzieningen in Simpelveld ondanks de bevolkingsdaling toekomstproof zijn.' Toekomstproof, daarmee bedoelt de burgemeester dat de achterblijvers straks ook met plezier in Simpelveld leven.Dat er voldoende gezondheids-en ouderenzorg is, de school van de kinderen niet te ver van huis staat,er voldoende werk is, dat winkels niet verdwijnen en het openbaar vervoer ondanks minder passagiers niet uitgehold wordt. In Simpelveld wordt ondanks de eerste symptomen van leegstand nog gebouwd. Net als in Heerlen omdat, voordat de

pagina 2 van 3

krimp op het netvlies van de bestuurders stond, er al bouwcontracten gesloten waren. Ook in de bijna elfduizend inwoners tellende gemeente Simpelveld geldt dat nieuwbouwprojecten nu scherp tegen het licht worden gehouden. In zijn gemeente is volgens de burgemeester behoefte aan appartementen.Vooral voor ouderen die dichter bij de voorzieningen willen zitten. Bogman: 'Mensen die heel hun leven zoals ik dat noem op de hellingen hebben gewoond, trekken op hogere leeftijd naar de kernen toe.'

De burgemeester maakt zich zorgen over wat de bevolkingsdaling voor de ontwikkeling van de middenstand betekent. Zeker nu er vergevorderde plannen zijn voor een groteAlbert Heijn in het vijf kilometer van Simpelveld gelegen Parkstad Limburg stadion van de Kerkraadse voetbalclub Roda JC. Bogman:'Daar ver-zetten wij ons tegen,want dat deze megasupermarkt heeft negatieve gevolgen voor de winkeliers in onze kernen.Als die verdwijnen dan moeten de bewoners te ver reizen voor hun boodschappen. Dat wil ik de ouderen niet aandoen.' Het bestrijden van de negatieve gevolgen van de krimp moet volgens Bogman ook gebeuren binnen de grensregio. 'In een kwartier sta ik vanaf hier in het centrum van Aken.' De Simpelveldse burgemeester vertelt dat er binnen Parkstad Limburg, waar hij vice-voorzitter van het dagelijks bestuur is, samengewerkt wordt met Aken. Daar wordt de universiteit uitgebreid.Tweeëneenhalf miljard euro is er beschikbaar voor nieuwe campussen. Gekeken wordt nu of een deel van de behoefte aan huisvesting voor studenten en personeel op Limburgs grondgebied kan worden ingevuld.

Stimulans
Bogman benadrukt dat behoud en zelfs uitbreiding van het openbaar vervoer van groot belang is voor de leefbaarheid en de economische weerbaarheid van zijn gemeente. Zo kan de lightrailverbinding van Heerlen naar Aken een enorme stimulans zijn. Zeker wanneer die trein

stopt op het grensoverschrijdende bedrijventerrein Avantis. En de burgemeester is optimistisch over de toeristische kracht van de regio. 'De toeristische bestedingen in Parkstad zijn op jaarbasis nu groter dan die in Maastricht. Als je dat vroeger had voorspeld over deze mijnregio dan hadden ze je uitgelachen.' Dat de gevolgen van de bevolkingsdaling binnen Parkstad Limburg worden aangepakt, vindt de burgemeester vanzelfsprekend. Simpelveld ligt als landelijke gemeente aan de rand van een groot stedelijk gebied. 'Ook wij in Simpelveld kampen net als in Heerlen en Kerkrade met een flinke bevolkingsdaling.Het heeft geen zin om dit alleen op te lossen.' Het samenwerkingsverband Parkstad Limburg heeft voor de betrokken gemeenten een zogenoemde herstructeringsvisie voor de woningvoorraad opgesteld. Kortom, de gemeenten stemmen in deze tijd van bevolkingsdaling hun woning-en sloopbeleid nu vergaand op elkaar af. De in 2008 overleden PvdA'-er Thijs Wöltgens stond als burgemeester van Kerkrade in 1998 aan de basis van Parkstad. Het was een tijd dat Limburgse bestuurders doordrongen waren dat er economische versterking voor het gebied moest komen. Parkstad Limburg directeur Peter Bertholet: 'Over krimp hadden ze het toen nog niet.' In 2010 ziet niemand de economische toekomst van het gebied nog los van de demografische ontwikkeling. 'Uitgangspunt is nu de krimp accepteren en door het verster-ken van de economie op een hanteerbaar niveau brengen.'
De invloed van Parkstad Limburg gaat ver. Iedere inwoner van het gebied is dertig

leegstand-mspwijk

Leegstand in MSP-wijk Heerland

euro per jaar kwijt aan Parkstad.'We realiseren ons dat dit voor de gemeenten veel geld is want de inkomsten van gemeenten worden door de krimp ook kleiner.' Toch stemden zeven gemeenteraden in februari voor meer bevoegdheden voor Parkstad en sloot de gemeente Nuth zich als achtste bij de organisatie aan.Van groot belang vindt Bertholet die eensgezindheid bij het streven naar een vitale duurzame regio die met bevolkingsdaling kampt. Want als je in een wijk ingrijpt, heeft dat ook gevolgen voor de aangrenzende wijk en dat geldt ook voor gemeenten.'Zeker in Parkstad waar alle kernen in honderd jaar tijd naar elkaar toegegroeid zijn en nu met elkaar in verbinding staan.' De krimp in Parkstad Limburg is door migratiebeweging naar Duitsland sterker dan in andere krimpgebieden in Nederland. In de jaren negentig was het goedkoper om in Nederland te wonen dan in Duitsland. Nu is dat omgekeerd.'Behalve dat Duitsers weer teruggaan, zien we nu ook dat Nederlanders in Duitsland gaan wonen,' aldus Bertholet. Een ontwikkeling die versterkt wordt door nieuwe belastingwetgeving waarbij de hypotheekrenteaftrek ook voor een huis in het buitenland geldt. Van de ernst van de demografische achteruitgang zijn politici in Limburg nu overtuigd. De directeur van Parkstad Limburg wil wat dat betreft graag dat onafhankelijke lokale politici zich organiseren rondom het thema krimp. 'Zeker in Limburg spelen deze niet bij een landelijke partij aangesloten politici een dominante rol.' De Parkstad directeur vindt het jammer dat de kennis van deze lokale politici niet in Den Haag wordt gehoord. Alleen; hoe dat te veranderen? 'Het is ook weer niet zo dat er een nationale meldlijn voor krimp moet komen.'

pagina 3 van 3

< Vorige		Volgende >

Laatst aangepast op donderdag, 29 april 2010 10:16