|
Alle voorzieningen onder één dak |
| Afdrukken | |
E-mailadres |
|
Locomotie 21
|
|
maandag, 03 december 2007 10:02 |
Alle voorzieningen onder één dak in het ‘Kulturhus’
Door Dick van Niekerk
In Overijssel verrijzen op termijn zestien Kulturhusen; gebouwen waarin de meest uiteenlopende voorzieningen zijn gebundeld. In Zwartsluis is er eind 2000 al een geopend, zes zijn er in aanbouw. Van de overige zijn de aanvragen in behandeling. In totaal heeft de provincie voor de Kulturhusen een subsidie van 2.790.744 euro vrij gemaakt. Met deze samen–onder–een dak–accommodaties hoopt men de leefbaarheid van de betrokken Overijsselse dorpen of wijken een ‘structurele vernieuwingsimpuls’ te geven.
Zomaar een donderdagmiddag in de bibliotheek van Zwartsluis, beter gezegd: in het Sluziger Kulturhus. Twee struise bouwlieden leggen de laatste hand aan de fonkelnieuwe infobalie van het loket voor woonzaken en zorg- en welzijnskwesties. In de bibliotheek richt de blik zich bijna werktuigelijk op 95 prachtige portretten van inwoners van Zwartsluis (4500 inwoners), van elk geboortejaar een. Bijna iedereen die hier binnenkomt wordt wel toegelachen door een bekende of dierbare die geportretteerd is. Ondertussen trippelt een groepje halfslaperige peuters - nog in slaaptenue – vanuit de slaapkamers langs de boekenkasten naar de speelruimte van kinderdagverblijf Hummeltjeshonk. Enkele gezellig babbelende moeders komen er op hun gemak achteraan.
‘Zo gaat het bijna dagelijks toe, sinds hier een stel voorzieningen gebundeld zijn,’ verzekert bibliotheekmedewerkster Janny Beertema de verraste verslaggever. ‘Er komen hier veel meer mensen dan vroeger over de vloer, zowel volwassenen als kinderen. Ze vinden het blijkbaar gezellig hier. Ook voor ons van de bibliotheek is het werk een stuk aangenamer geworden: er is veel meer leven in de brouwerij.’
Onder-één-hoed
Het verhaal over de Overijsselse Kulturhusen begint bij de bibliotheken.
Ook in Overijssel brokkelden de voorzieningen in de plattelandsgebieden tijdens de laatste decennia steeds verder af. Het opmerkelijke was echter dat de bibliotheken in de vele dorpen en buurtschappen zich nog net wisten te handhaven. Ruim tien jaar geleden kwam de directeur van de provinciale bibliotheekcentrale toen met het idee om rond de bibliotheek breed opgezette wijk- of dorpscentra te maken.
In Zweden zijn daar goede ervaringen mee. Bibliotheken kunnen zo behoed worden voor eventuele, dreigende sluiting. Het concept past ook in de landelijke trend om functies op een bepaalde plek in een dorp of stadswijk te concentreren. Door bundeling wordt het gebruik van een gebouw doelmatiger en dus ook goedkoper. Bovendien is de onder–één–hoed–gedachte een uitkomst voor zowel minder mobiele bewoners als voor druk bezette tweeverdieners, blijkt uit onderzoek.
De gemeente Zwartsluis –toen nog zelfstandig, nu gemeente Zwartewaterland– werkte de Kulturhusgedachte als eerste uit. Aanleiding was de constatering dat veel instellingen aan nieuwe huisvesting toe waren. De gemeente liet een multifunctioneel complex bouwen dat grenst aan een bestaand verzorgingshuis.
De nieuwbouw biedt plaats aan de bibliotheek, appartementen voor verstandelijk gehandicapten, een peuterspeelzaal, kinderdagopvang en een studio voor de lokale omroep. Ook de thuiszorg en de historische vereniging gebruiken het gebouw.
Na de bouw is er een vereniging opgericht van vrienden en vooral vrijwilligers van het Sluziger Kulturhus. Die organiseert in het ‘hus’ kleinschalige, culturele activiteiten zoals lezingen, literaire avonden, films, tentoonstellingen en dialectavonden, speciaal voor de inwoners van Zwartsluis.
Samenwerken
‘Een overkoepelend bestuur van alle participanten, met daarin onder andere de directeur van de bibliotheek, van het zorgcentrum en van de omroep, beheert het gebouw,’ licht Corrie Folkersma toe. Zij was jarenlang als bibliotheekhoofd in Zwartsluis de trekker van het project. Sinds begin februari is ze werkzaam bij de bibliotheekcentrale, waar ze nu de coördinatie van het provinciale Kulturhusproject heeft.
‘Dat bestuur bespreekt alle zaken betreffende onderhoud en financiering. De gemeente staat er buiten. Die heeft het project wel aangestuurd, maar daarna duidelijk gezegd dat ze niet de eigenaar van het Kulturhus wilde zijn. De gemeente wil dat de deelnemende partijen geleidelijk hun deel gaan kopen.
Het hoofd van de bibliotheek is een halve dag in de week vrij gemaakt om de werkgroepen van vrijwilligers aan te sturen die de programmering van de culturele activiteiten verzorgen. En wil van mij aannemen dat dit geen geringe klus is. Het is heel belangrijk dat die taak wordt uitgevoerd door een gekwalificeerd iemand, bijvoorbeeld een cultureel ondernemer.’
‘Wat het geheim van ons succes is? Alle betrokken partijen verplichten zich om loyaal samen te werken. Je zit bij wijze van spreken een radioprogramma te maken aan de leestafel in de bibliotheek. Ze moeten ook de schotten tussen de verschillende instellingen compleet laten vallen. Alles moet zo open mogelijk gebeuren, je moet het mijn en dijn loslaten. Juist daardoor wordt alles veel persoonlijker voor de inwoners.’
Ontmoetingsfunctie
‘Cultuur is alles wat mensen bindt,’ is ons motto in Zwartsluis. ‘Cultuur is niet alleen een reeks van culturele activiteiten, voor ons is het ook de omgang met elkaar. Want juist door de ontmoetingsfunctie van een Kulturhus verhoog je de sociale kwaliteit, de leefbaarheid van de gemeenschap.’
Folkersma wil wel erkennen dat men ‘enige scepsis’ bij de inwoners heeft moeten overwinnen. ‘Aanvankelijk vereenzelvigde men het Kulturhus met de bibliotheek. Daarom hebben we op provinciaal niveau het Kulturhus-concept losgemaakt van de bibliotheek. Een van de eisen die de provincie nu stelt aan plannen van gemeenten, is dat minimaal drie van de vier functies educatie, zorg, welzijn en cultuur in het Kulturhus worden ondergebracht. Daarna is er ruimte voor alle andere gebleken behoeften.’
‘Nu na twee jaar begint het geheel voor iedereen in Zwartsluis vertrouwd te worden. De mensen beseffen dat er iets bijzonders in hun dorp staat. Ons Kulturhus trekt belangstelling uit het hele land. Mensen uit de zorg, van woningcorporaties, uit de sfeer van de kinderopvang, Statenleden en gedeputeerden: ze zijn allemaal al bij ons op excursie geweest. Ik herinner me nog goed het enthousiasme van een
Brabantse gedeputeerde die hier was. Ik vond Zwartsluis in één woord geweldig, zei hij bij het afscheid.’
Het concept lijkt inmiddels in Overijssel onomstreden: ‘Iedereen vindt het zinvol. Het stond ook in alle politieke programma’s bij de Statenverkiezingen. Van de zestien husen die er komen, hebben er zes al een officiële goedkeuring: Hengelo (De Es), Lemelerveld (Dalfsen), Borne, Enschede, Wierden en Olst–Wijhe. Gelderland is nog veel meer van plan. Daar komen er dertig tot veertig! ‘
Een waarschuwing uit Zweden
‘LET OP HET MOTIVEREN VAN VRIJWILLIGERS’
Zweden is de bakermat van het Kulturhus. Het concept voor Overijssel is ge_mporteerd vanuit Zweden, waar het al veel langer breed wordt toegepast.
In de zuid–Zweedse stad Hässleholm verrees in 2000 een prachtig Kulturhus met een totale oppervlakte van 12.000 vierkante meter. De bouwkosten bedroegen ongeveer 16 miljoen euro.
Directeur Elisabeth Ekwurtzel stelt dat het Kulturhus na drie jaar al ’een ingrijpende verbetering is voor het culturele klimaat in de stad en in de regio. Ik kan het concept in Nederland aanbevelen. Maar besef wel dat het Kulturhus alleen maar goed kan draaien door de medewerking van talloze vrijwilligers. En dat blijkt bij ons een groot probleem te zijn!’
Het Kulturhus van Hässleholm (49.000 inwoners) is een indrukwekkend gebouw, fraai van architectuur, ruim van opzet en gastvrij van uitstraling. De stadsbibliotheek is er ondergebracht, evenals de dienst voor toerisme. Op de begane grond springen de tentoonstellingsruimte in het oog en een grote ruimte waar kinderen creatief bezig kunnen zijn. De rode zaal – met vierhonderd zitplaatsen – biedt ruimte voor theatervoorstellingen en concerten. Heel bijzonder is de blauwe zaal – de black box – die met 165 stoelen uitstekend geschikt is voor kleine theaterstukken, poppenspelen en kleine dansvoorstellingen. Dan is er de witte zaal, speciaal voor seminars en conferenties.
Op de eerste verdieping heeft de gemeentelijke muziekschool in de gele zaal domicilie gekozen. Ook bevindt zich daar de prachtige bioscoop ‘Parkbiograferna’ die drie filmtheaters kent. Bij binnenkomst is er een gezellig café, aan de achterkant op de begane grond is een eetcafé. Onder het gebouw bevindt zich een ruime parkeergarage.
Behalve de directeur zijn er nog twee beroepskrachten in dienst van het Kulturhus: zij coördineren de verhuur van de ruimtes en zijn verder vooral bezig met de reserveringen en andere organisatorische zaken rond het theater. Alle ondernemers in het Kulturhus zijn zelfstandig.
Cultureel imago
‘Vroeger waren we een wat kleurloze garnizoensstad. Het hele beeld werd beheerst door de aanwezigheid van militairen. Voor cultuur was amper ruimte. Wie naar een concert of toneelstuk wilde, kon alleen terecht in een school of in een kerk. Het gemeentebestuur heeft onze stad toen een wat meer cultureel imago willen geven door de bouw van een prestigieus Kulturhus, dat een trefpunt zou worden voor iedereen,’ vertelt Elisabeth Ekwurtzel.
‘Die opzet is zonder meer geslaagd. Sinds de opening in 2000 bezoeken in onze stad veel meer mensen culturele evenementen dan ooit te voren. Mensen die nooit naar een muziekuitvoering gingen, krijgen nu interesse in muziek en komen bijvoorbeeld naar opera’s. Hetzelfde geldt voor scholieren. Ons theater is zodoende een belangrijke bron van inkomsten geworden. Maar het belangrijkst voor de exploitatie is wel dat verenigingen en vooral ook bedrijven hier ruimtes huren. Bedrijven willen goed betalen als ze onze accommodatie gebruiken voor studiedagen, conferenties of trainingen. Het is onze belangrijkste inkomstenbron!’
Vrijwilligers
Toch vindt directeur Ekwurtzel dat de exploitatie van het Kulturhus in Hässleholm – in folders aangeprezen als een toeristische attractie – nog niet gladjes verloopt. ‘Bij het hele concept zijn wij er van uit gegaan dat er een grote rol zou zijn voor vrijwilligers. Dat was in het begin ook zo. De mensen zijn dan enthousiast en helpen graag een handje. Maar als ze dan een tijdje taken hebben gedaan, beginnen ze geleidelijk af te haken. Onze inwoners blijken zich toch niet graag voor langere tijd te willen binden. We doen er alles aan om mensen te motiveren en toch komen we er veel te kort.’
De Zweedse Kulturhus-leidster betreurt het dan ook dat ze bepaalde aantrekkelijkheden van het Kulturhus heeft moeten schrappen. ‘Ik geef een voorbeeld. We hadden voor een paar dagdelen in de week een mevrouw in dienst die schoolkinderen les gaf in creatief schilderen. De kinderen vonden dat prachtig; hun werken zijn een paar keer tentoongesteld en daarop kwamen heel leuke reacties. Toch hebben we die mevrouw moeten ontslaan. We hadden haar honorarium nodig voor taken die normaal gesproken door vrijwilligers zouden worden gedaan. Wij zijn trots op ons Kulturhus, maar het probleem met onze vrijwilligers hadden we absoluut niet voorzien. Ik moet er niet aan denken dat we in een situatie komen dat we iedereen overal voor moeten gaan betalen.’
|
|
Laatst aangepast op donderdag, 25 december 2008 13:45 |
|
Locomotie 21