Welkom Laatste uitgave Vorige edities Archief Links Zoeken Reageren?

Moeder Natuur als medicijn | Afdrukken |  E-mailadres Locomotie 24 maandag, 03 december 2007 11:44 OPINIE Moeder Natuur als medicijn door Dick van Niekerk Twee stukjes in Trouw, een achtergrondverhaal in De Volkskrant en twee artikelen in De Haagsche Courant. Dat was het wel zo’n beetje met de media–aandacht voor het advies  dat de gezondheidsraad in juni 2004 uitbracht over de relatie tussen natuur en gezondheid. De ingetogen, vrij schamele reacties doen weinig recht aan de opmerkelijke inhoud van het advies en aan de verrassende identiteit van de afzender: de gezondheidsraad. ‘Veel mensen kennen uit ervaring het prettige effect van een uitzicht op bomen of een wandeling door een park. In de zorg wordt geregeld gewerkt met wat groen voor patiënten kan doen, bijvoorbeeld in helende tuinen of op zorgboerderijen. Maar het blijft niet bij intuïties. Zeer uiteenlopend wetenschappelijk onderzoek wijst erop dat verblijf in een groene omgeving inderdaad gunstig kan zijn voor gezondheid en welbevinden. Zelfs uitzicht op een stadspark helpt mensen al te herstellen van stress, wat de kans op stressgerelateerde ziekte weer kan verminderen,’ schrijven de adviescommissieleden. Sociaal contact ‘Natuur kan ook sociaal contact vergemakkelijken, zo blijkt uit onderzoek in de VS. Ook daardoor kan groen positief werken op de gezondheid, aangezien mensen met veel contacten minder ziek zijn en langer leven. Voor een gezonde ontwikkeling van kinderen is het waarschijnlijk van groot belang dat ze kunnen spelen op vertrouwde maar rommelige groene terreintjes in de buurt, die ze zelfstandig kunnen exploreren. Meer onderzoek hiernaar is dringend gewenst.’ Voorts signaleert de commissie dat de natuur uitnodigt tot bewegen: ‘Een aantrekkelijke, groene omgeving stimuleert het meest tot wandelen en fietsen. Mensen blijken het bewegen in een natuurlijke omgeving hoger te waarderen en houden het daarom ook langer vol.’ En tot slot: ‘Verblijf in de natuur, zowel grootse natuur verder weg als het bos in de buurt, kan mensen aanzetten tot reflectie, hun gevoel van autonomie versterken en hen het gevoel geven te passen in een groter geheel. Dat kan mensen weerbaarder maken bij het verwerken van verliezen die samengaan met ouder worden, ziekte en dood.’ ‘Groen de grondslag van het leven zelf’ ‘Maar dit weten we allemaal toch al!’ zal de aandachtige lezer ons tegenwerpen. ‘Is het wel nodig dat een duur betaalde commissie zo’n voor de hand liggend advies uitbrengt?’ Inderdaad, ook voor ons is het onthutsend dat een boodschap die al tientallen jaren, ja eeuwenoud is, nu in deze vorm verpakt tot ons moet komen. Al eeuwenlang wordt er een heilzame werking toegekend aan de natuur. Kloostertuinen in de Middeleeuwen werden aangelegd voor meditatie en herstel van ziekte. In de negentiende eeuw begon vooral de elite de natuur te beschouwen als een bron van heling. Kuuroorden en sanatoria werden gebouwd, in de bergen of aan zee. We kunnen zelfs teruggaan op de beroemde Duitse mystica Hildegard van Bingen (1098 – 1179) die er van uit ging dat de hele makrokosmos, inclusief de mikrokosmos van het menselijke lichaam, is doordrongen van een uniforme kracht: de sancta viriditas, het heilige groen. ’Een uit god voortvloeiende kracht die in alles en iedereen werkt, ook in overdrachtelijke zin bij de vereniging van man en vrouw (…), de kiemkracht voor het kind en voor de rijping van de natuur. Alle schepsels ontlenen aan gods groene kracht hun innerlijke uitstraling. Deze uitstraling betekent in evenwicht staan met de groene kracht.’    Al ons genezen komt volgens Hildegard van Bingen voort uit ‘het weer aansluiting vinden bij de viriditas, het groen’. Voor haar is groen de grondslag van het leven zelf. Het leven op zijn beurt wortelt dan weer in de zon. Toch willen wij hier niet besmuikt doen over een advies waaruit zo weinig historisch besef spreekt. Blijkbaar gaat het om een boodschap die – wil ze enige navolging krijgen - altijd maar weer herhaald moet worden. Door natuurbeschermers en instanties uit de gezondheidszorg bijvoorbeeld, door invloedrijke personen, instellingen en regeringen.  Kennelijk is het ook een boodschap die de laatste decennia volkomen is overwoekerd door het economisch groeidenken. Veelzeggend is dan ook dat staatssecretaris Ross van Dorp bij de aanbieding van het ‘groenadvies’ van de Gezondheidsraad  – volgens onze informant - van een eye opener zou hebben gesproken. De ogen van de collega’s heeft ze nog niet kunnen openen want volgens de recente Miljoenennota kiest het kabinet ook volgend jaar weer voor een ouderwets, eenzijdig economisch groeimodel. Conserveren Blijft de vraag wat er concreet met het advies gaat gebeuren. Volgens de secretaris van de adviescommissie, Mevrouw M. van den Berg, ligt het nu ter bestudering bij de ministeries van LNV, VROM en VWS. ‘Hier en daar is men al concreet bezig in de geest van het advies. Bij de herbouw van het Erasmusziekenhuis in Rotterdam wordt er zo gewerkt dat iedere patiënt uitzicht op groen zal hebben. Wij weten ook dat GGD-diensten er met de inrichting van hun onderkomens rekening mee houden. Maar het geheel is tamelijk versnipperd en nog lang geen onderdeel van algemeen aanvaard beleid.’ Een politiek breed gedragen, actief groen beleid lijkt momenteel moeilijk haalbaar. Daarom is het te prijzen dat velen in ieder geval wel alert zijn op het behoud van groen, op conserveren dus in de meest letterlijke zin. Dat geluid klinkt ook sterk door in de discussie over de steungelden aan het Noorden, elders in dit blad. Een van de regionale noordelijke politici wijst erop, dat ‘het Noorden de Randstad niet hoeft te imiteren en dat met geld niet alles te koop is: onze leefomgeving is ons ook veel waard, dan maar wat minder economische groei.’ Alleen met de verbreiding van dit soort verfrissende opvattingen kan er ooit sprake zijn van een omslag. In het andere geval kan de gezondheidsraad eindeloos adviezen blijven schrijven!