De lokroep van de Tweede Kamer, of: hoe kom je in Nova?

door Helene Stafleu

Bij de lancering van de partij van Peter R. de Vries waren enkele bekende gezichten te zien uit de kring van de Onafhankelijke Senaatsfractie.

Elf cameraploegen, radio- en dagbladverslaggevers en een dertigtal fotografen stonden op 31 oktober gereed op het Binnenhof voor de Proclamatie van de nieuwe partij van Peter R. de Vries. Spin in het web was ook deze keer Jan Nagel, die eind jaren negentig zijn opwachting maakte in de kring van onafhankelijke provinciale partijen.

Deze partijen hadden in 1995, door samen te werken en met steun van De Groenen, een zetel verworven in de Senaat. De logische volgende stap leek te zijn om gezamenlijk aan de parlementsverkiezingen deel te nemen. Daarvoor was de kiesdrempel weliswaar hoger maar de achterban was niet onaanzienlijk dus misschien was het mogelijk om het kunststukje van samenwerking met behoud van eigen identiteit te herhalen.

Met dit doel werden gesprekken in gang gezet tussen verschillende lokale en provinciale groeperingen. Eén van de gesprekspartners was Jan Nagel, die veel succes had geboekt met zijn partij Leefbaar Hilversum. Door zijn jarenlange ervaring in politiek en media zou hij veel kunnen bijdragen aan het welslagen van de onderneming.

Jan Nagel verkoos echter zijn eigen project boven een rol in dit plan van de lokalen. Hij richtte met enkele vertrouwelingen Leefbaar Nederland op. In dit blad (Locomotie 7, oktober 1999) schreef hij daarover: “Het oprichtingscongres moet nog gepland worden. Maar het staat vast dat Nederland er een nieuwe landelijke partij bij krijgt die geworteld is in lokale tradities en waarden. Leefbaar Nederland mag dan landelijk heten en zijn, de partij is juist opgericht om de politiek terug te brengen naar de mensen en de lokale politiek te ondersteunen.” De plaatselijke en provinciale partijen werden opgeroepen om LN te steunen.

Veel partijen gaven gehoor aan deze oproep, hoewel sommigen moeite hadden met Nagels dirigistische stijl van leiderschap. De lijsttrekker bijvoorbeeld werd niet na een democratisch proces door de partij aangewezen, maar van bovenaf door de partijleiding gelanceerd. Deze lijsttrekker was Pim Fortuyn, een charismatisch figuur die voor een ongekende hype in de media zorgde, waarmee hij direct een rolmodel werd voor de politieke avonturiers die na hem kwamen.
 
De reacties op de stormachtige opkomst van Pim Fortuyn waren wisselend. Sommige leden van provinciale partijen waren niet van zijn zijde te slaan, terwijl anderen niet eens met hem op de foto wilden. Ruwweg de helft van de provinciale partijen distantieerde zich van ‘Leefbaar’ terwijl de andere helft zich aansloot. Hiervan waren sommigen overtuigde idealisten en anderen meer pragmatisch. “Een naamswijziging naar “Leefbaar” betekent electorale winst voor ons”, zo vertrouwde een vooraanstaand lid van –toen nog- de Brabantse Onafhankelijke Fractie mij toe, “Maar wij blijven gewoon dezelfde partij”. Andere partijen die al ‘Leefbaar’ heetten, meestal trouwens omdat ze voor het milieu waren, toonden zich ongelukkig met de nieuwe en rumoerige familieleden uit Hilversum. Hoewel ook zij (in Gelderland en Overijssel met name) profiteerden van de golf van aandacht in de media voor Leefbaar Nederland.

Wat verder gebeurde, is geschiedenis. De geest die met Fortuyn uit de fles kwam, was te machtig voor tovenaarsleerling Nagel. Leefbaar Nederland sneefde, politiek Nederland kolkte en Fortuyn werd vermoord.

Nu komen er weer verkiezingen in zicht en probeert Jan Nagel nog eenmaal te scoren. Het bijbehorende gezicht is dit keer van Peter R. de Vries. Een rustige, redelijke man met gematigde ideeën, een beetje links van het midden. Een man die vertrouwen wekt bij vriend en vijand.

De punten waar hij zich sterk voor maakt hebben vooralsnog weinig innerlijke samenhang, maar een aantal leden van provinciale partijen gunt hem het voordeel van de twijfel. Zijn volstrekt nieuwe benadering, namelijk om deelname aan de verkiezingen afhankelijk te stellen van de uitslag van de polls, plaatst hem wel in het kamp van de vernieuwers van het politieke bestel. En de lokroep van de Tweede Kamer klinkt natuurlijk altijd voor degenen die politiek actief zijn. In de Tweede Kamer zijn immers de camera’s en waar de camera’s zijn, is invloed.