Welkom Laatste uitgave Vorige edities Archief Links Zoeken Reageren?

Gesprekken in de huiskamer leiden tot verandering | Afdrukken |  E-mailadres Locomotie 29 woensdag, 05 december 2007 12:32 Kleine kernen waaruit de dynamiek is verdwenen, hoeven nog niet ten dode te zijn opgeschreven. Dat bewijzen twee zeer uiteenlopende voorbeelden * In het 1350 zielen tellende Drentse dorpje Nieuwlande (behorend tot de gemeente Hoogeveen, 53.000 inwoners) trokken de inwoners vier jaar geleden bij de gemeente aan de bel. De verwaarlozing van hun kern kon zo niet langer doorgaan. De gevolgen waren spectaculair. Er kwam een dorpsontwikkelingsplan dat onder andere als resultaat heeft dat er binnenkort een nieuw multifunctioneel centrum komt. In november 2004 ontving Nieuwlande in Niagara Canada de internationaal prestigieuze LivCom Award voor “community involvement”. * In het Friese Reduzum (1100 inwoners, behorend tot gemeente Boarnsterhim die in totaal 18.000 ingezetenen heeft) namen de dorpelingen eind jaren tachtig zelf het heft in handen. Zij bekostigden de aanleg van een nieuwe woonwijk. De financiële winst en het elan die dit opleverde, veroorzaakten een sneeuwbaleffect. Er ontstonden tal van gemeenschapsversterkende initiatieven en activiteiten. Gesprekken in de huiskamer leiden tot verandering door Dick van Niekerk “Zo kon het niet langer! Alles wat openbaar was en alles wat de gemeente geld kostte, werd verwaarloosd. En dat al tien jaar lang. Nieuwlande dreigde volledig in de versukkeling te raken.” Henk Zuidema, penningmeester van de vereniging Plaatselijk Belang Nieuwlande, herinnert zich nog levendig hoe zijn dorp er vier jaar geleden bij stond. “We hebben de gemeente Hoogeveen een ultimatum gesteld: als jullie nu geen actie ondernemen dan stappen wij met z’n allen op. En ik moet zeggen, die dreigbrief hebben ze heel slagvaardig opgepikt.” Het was wel verklaarbaar dat Nieuwlande tussen de wal en het schip dreigde te vallen. Tot de gemeentelijke herindeling van 1997 behoorde het dorp tot vijf verschillende gemeenten, met als gevolg dat geen enkele gemeente zich er verantwoordelijk voor voelde. Daarom wilden alle Nieuwlanders in 1997 samen bij Hoogeveen worden ingedeeld. Aldus geschiedde. Maar Hoogeveen nam Nieuwlande, dat geen vertegenwoordiger in de raad heeft, pas echt serieus, toen er een regelrecht noodsignaal uit het verpauperende dorp kwam. Op huisbezoek Er kwam een gemeentelijk actieplan. Adviesbureau Arrow werd ingeschakeld. En ……er kwamen huiskamergesprekken in Nieuwlande. Meer dan vijftig vrijwilligers uit het dorp gingen bij hun eigen dorpsgenoten op bezoek om aan de hand van een lijst van 103 vragen de gewenste toekomst van het dorp te bespreken. De respons was verrassend hoog: 83% van de inwoners nam deel aan deze enquête. Dorpsbewoners die elkaar vroeger maar amper gesproken hebben, zaten soms urenlang verhit te debatteren over misstanden en over toekomstgerichte gemeenschapsbehoeftes. Alle voorstellen werden op een wensenlijst gezet en die werd uitgewerkt tot een dorpsontwikkelingsplan (DOP). “Bij de uitvoering daarvan voelt iedereen zich sterk betrokken. Het gaat voor iedere Nieuwlander over herkenbare voorstellen die de mensen zelf hebben ingebracht,”aldus Henk Zuidema. De eerste resultaten mogen er zijn. “We hebben een heuse dorpskrant gekregen: De Nieuwslander. Die wordt gerund door acht vrijwilligers. De redactie is nu twee jaar bezig, de krant verschijnt maandelijks en hij wordt echt stuk gelezen.” Daarnaast is de verkeerssituatie in het dorp grondig onder de loep genomen.“Verkeersveiligheid is nu een absolute prioriteit. De verkeersstromen zijn stukken overzichtelijker geworden. Er is een rotonde aangelegd, er zijn aparte 60-kilometer zones en 30-kilometer zones gemaakt. Waar nodig zijn er wegversmallingen aangebracht. Iedereen vindt dat een enorme verbetering.” Op ieders lijstje Maar de klap op de vuurpijl is toch wel dat de gemeente drie maanden geleden groen licht heeft gegeven voor de aanleg van een multifunctioneel centrum, kosten: 4,3 miljoen euro. “Daar zijn we heel blij mee. Er is lang over gesproken want het stond op ieders wensenlijstje. En wil je de eenheid in je dorp bewaren, dan moet je ook zo’n plek ook hebben. Het dorpshuis, de twee basisscholen, het zorgcentrum en de sportzaal worden in het nieuwe gebouw nu samengebracht. Het culturele leven en een groot stuk van het sportieve leven in het dorp worden dus op één plek geconcentreerd. Een paar jaar geleden leek zo’n prachtige voorziening nog volledig onhaalbaar voor Nieuwlande…..We moeten nog wennen aan de gedachte. Toch heeft iedereen er in zijn achterhoofd wel een beetje naar toe geleefd. De basisscholen bijvoorbeeld hebben vrijwel niks meer aan onderhoud gedaan en de onderhoudsgelden opgepot om ze in deze nieuwbouw te kunnen steken.” Carla Schenkel, contactpersoon van dorpskrant De Nieuwslander, vindt dat de sfeer in Nieuwlande er de laatste jaren een stuk op vooruit is gegaan. “De mensen praten meer met elkaar en hebben ook meer belangstelling voor elkaar. We merken het ook aan de reacties op onze krant. Die wordt door iedereen gespeld. Toen we twee jaar geleden begonnen, waren we bang dat we na drie nummers al niet meer voldoende kopij zouden hebben. Maar niets is minder waar. De kopij stroomt steeds toe. Het scheelt natuurlijk wel dat we met de acht vrijwilligers die de krant verzorgen ons acht avonden hebben kunnen scholen. Dat geldt voor de inhoudelijke zaken maar ook voor de financieel technische, zoals het werven van advertenties.” Kleine dingen “Het positieve van het DOP is dat groepen in het dorp nu constructief met elkaar in gesprek zijn en dat ook moeten blijven. Er is dankzij zo’n gedetailleerd plan ook aandacht voor allerlei kleinere dingen die voor veel mensen toch belangrijk zijn. Ik bedoel  onder andere de aanleg van een speciaal trapveldje voor jongeren, speciale nieuwe speelplekken voor kinderen en het op veel plekken aanbrengen van nieuwe verlichting. Er worden in Nieuwlande constant nieuwe dingetjes afgerond. De uitvoering van het DOP brengt echt leven in de brouwerij. Dat geldt trouwens ook voor de vereniging Plaatselijk Belang die haar werk goed doet en er de vaart in houdt.” Carla Schenkel was wel verbaasd – “en met mij veel dorpsgenoten” –  toen Nieuwlande eind 2004 zo maar de internationale LivCom Award kreeg. “Dat we in een klap wereldnieuws waren, daar keken we wel van op. Maar tegelijk geeft zo’n prijs je het besef dat we met elkaar toch met iets heel bijzonders bezig zijn. En dat is goed voor je motivatie.” Henk Zuidema beaamt dit en constateert daarnaast dat de internationale erkenning “deuren opent die tot dan toe gesloten bleven. Bepaalde overheidsinstanties willen graag een graantje meepikken van zo’n succes en worden daarom ineens toeschietelijker. Succes heeft nu eenmaal vele vaders! Maar voor ons dorp is dat alleen meer goed. Daarnaast heeft de Award een leuk internationaal contact opgeleverd. Drie weken geleden waren hier nog vier mensen uit de wijk Westminster, in het hartje van Londen. Die waren achter ons als tweede geëindigd en wilden wel eens weten hoe de winnaars de zaken hadden opgezet. Ze waren onder indruk. Westminster heeft veel meer inwoners dan Nieuwlande: tienduizend. Toch willen ze daar ook een manier bedenken om de wijkbewoners te vragen naar hun wensen en behoeftes. Het viel hen namelijk op dat er bij ons zo veel mensen in werkgroepen actief zijn geworden. Ze begrepen heel goed hoe het in praktijk werkt: doordat je mensen naar hun wensen vraagt, kun je ze daarvoor later ook in beweging krijgen als het aan komt op de uitvoering ervan.” Wij trekken ons eigen plan door Dick van Niekerk Een spookdorp was het Friese Reduzum – acht kilometer ten zuiden van Leeuwarden - aan het eind van de jaren tachtig “nog net niet”. Maar volgens Piter Renia, oud-voorzitter  van de vereniging Dorpsbelang, zag zijn dorp er toen wel “ontzettend kaal en slordig” uit. Het inwonertal was teruggelopen naar duizend en de basisschool had nog maar 110 leerlingen. “Wij hebben daarom op eigen initiatief met vijf mensen een dorpsvisie ontwikkeld en die voorgelegd aan provincie en gemeente. Toen die om financiële redenen niet thuis gaven, bestond er voor ons nog maar één vraag: wat kunnen we zelf doen om ons dorp weer aantrekkelijk te maken?” “Het burgerinitiatief - Reduzum  begon met kleine acties,” memoreert Renia, die hoofd is van de basisschool in Reduzum en daarnaast actief in diverse werkgroepen. “Met de opbrengst van een oud papieractie hebben we bijvoorbeeld geld ingezameld om tien bomen te kunnen planten. Er was toen ook nog iemand bereid om de soortnamen op bordjes bij de bomen te graveren, zodat kinderen op die manier ook de namen van de bomen gemakkelijker konden leren onthouden.” Maar de initiatieven werden al gauw ingrijpender: de Reduzumers besloten om zelf een woonwijk neer te zetten. De gemeente Boarnsterhim maakte het plan maar haakte af toen het volgens haar niet rendabel bleek. Vier Reduzumers durfden het wel aan. Via een BV staken ze er hun eigen geld in en de gemeente gaf toestemming voor de bouw van 27 woningen. De kerk stelde voor een vriendenprijs de grond beschikbaar, op voorwaarde dat driekwart van de eventuele winst naar het dorp terug zou vloeien. De woonwijk Reduzum - Súd verrees. Winst: twee ton “De winst was twee ton en met het verdiende geld hebben we toen de dorpshaven vernieuwd, een nieuwe ijsbaan aangelegd en een sportkantine gebouwd. Bovendien hebben we een bovenverdieping op de school kunnen bouwen waardoor de peuterspeelzaal is uitgebreid,” vertelt Renia trots. “Maar denk nou niet dat wij in die dingen uniek zijn,” voegt de nuchtere Fries Renia er onmiddellijk aan toe. “In Fryslan zijn deze vormen van zelfwerkzaamheid heel normaal. In twee gehuchtjes vlak bij ons dorp, het ene heeft tachtig inwoners en het andere honderd, hebben de inwoners ook zelf een dorpshuis gebouwd. En die zien er allebei pico bello uit.” Na het succes met de woonwijk volgden de gebeurtenissen in Reduzum zich in hoog tempo op. “Er lag al lang een plan bij de provincie om de waterwegverbinding tussen Grouw en Sneek via het Zwin en de Zwette weer open te maken. Bij de provincie leek het project niet veel kans te maken maar we kregen plotseling een telefoontje uit Den Haag dat het plan kon worden uitgevoerd met middelen uit het Europese potje voor plattelandsvernieuwing.” We hadden ook al lang het plan om onze gedempte en vervuilde haven weer open te maken. “Daarvoor hebben we Angela Groothuizen van het destijds populaire tv-programma De Uitdaging benaderd. Die wilde er wel werk van maken: de uitdaging werd in het programma aangenomen. In twee dagen en een nacht was de klus geklaard. Al die successen hebben de ontwikkelingen in ons dorp in een stroomversnelling gebracht. En ik zeg eerlijk: je moet af en toe ook eens een gelukje hebben, want meevallers motiveren enorm.” Dorpswindmolen Volgens Renia is de pioniersfase van de dorpsvernieuwing in Reduzum nu wel achter de rug: “Het dorp ziet er een stuk frisser uit, het verenigingsleven bloeit. Het inwonertal is opgelopen naar ruim 1100 en het voortbestaan van de basisschool lijkt verzekerd. Het aantal leerlingen is gegroeid naar 160 en dat is een eind uit de buurt van de kritische ondergrens van honderd, waar we dicht bij zaten.” De vereniging Dorpsbelang blijft “een belangrijke initiërende taak” houden. “We gaan in Reduzum verder met onze succesvol gebleken strategie: we trekken ons plan en we zien later wel wat de gemeente of een eventuele andere overheidsinstantie doet!” Reduzum probeert de in het dorpje aanwezige bestuurlijke kennis en ervaring daarbij zo veel mogelijk te spreiden: “De vijf bestuursleden van Dorpsbelang moeten na vijf jaar het stokje weer doorgeven, zodat steeds nieuwe mensen de kar trekken. Dat werkt verfrissend,  het is goed voor de continuïteit en…je creëert een kweekvijver van bestuurlijk talent.” In de plaatselijke werkgroepen zijn nu ongeveer honderd mensen actief. “Sommige werkgroepen zijn overgegaan in een stichting of in een BV. Je hebt bijvoorbeeld de stichting energiebesparing. Die heeft zelf een dorpswindmolen gebouwd. Onze inwoners hebben de molen in nog geen tien jaar zelf afbetaald. De winst die de eigen energievoorziening oplevert, wordt in het dorp besteed. Daarvan hebben we bijvoorbeeld zonnepanelen laten plaatsen.” Eenheid bewaren Wat is de kracht achter het succesverhaal van Reduzum? Piter Renia aarzelt geen moment: “Je moet altijd de eenheid houden in het dorp. In de vereniging Dorpsbelang wordt goed met elkaar over allerlei zaken overlegd. Negentig procent van de huishoudens is daar lid van! Plannen worden altijd zorgvuldig besproken en er wordt pas iets beslist als er consensus is. En dan is er nog een tweede belangrijke factor. We zorgen er altijd voor dat er plannen klaar liggen of dat ze ingediend zijn. Onze ervaring is dat die strategie heel vaak vruchten afwerpt. Daardoor komen er soms dingen naar je toe die je te voren niet voor mogelijk hield. Verder moet je natuurlijk een geschikte centrale vergaderplek hebben en een goed klankbord: een dorpskrant of een website. Onze website is populair: per dag bezoeken gemiddeld tweehonderd mensen: www.reduzum.com.” Ondertussen maakt Reduzum zich al weer op voor een volgende krachttoer. Over een paar jaar komt er een tweede nieuwe wijk met dertig woningen, bedacht en gepland door de dorpsbewoners. “Voor ouderen en jongeren, zodat zij in Reduzum kunnen blijven wonen. Uit een enquête bleek dat daaraan behoefte is. Het dorp zelf heeft het eerste recht op de grond, en stelt de voorwaarden voor de bouw en de verkoop.” De gemeente betaalt dit keer wel mee, want anders werd het risico te groot. “Maar,” merkt Renia fijntjes op, “ze zijn wel in een rijdende trein gestapt!” TWEE MODELLEN VAN DORPSVERNIEUWING Nieuwlande * Begin: keukentafelgesprekken leiden tot dorpsontwikkelingsplan * Initiatief: gemeente en (in opdracht) een adviesbureau * Financiën: zijn voornamelijk afkomstig van de gemeente Hoogeveen * Betrokkenheid: inwoners herkennen zich in plannen, zijn op grote schaal actief als vrijwilliger  * Resultaten: verbeterde verkeersveiligheid, multifunctioneel centrum in het vooruitzicht, winnaar van LivCom Award Reduzum Begin: dorpsvisie vindt geen gehoor, inwoners beginnen zelf aan de uitwerking Initiatief: inwoners, de gemeente volgt waar mogelijk of nodig Financiën: bestaan uit winst door eigen activiteiten; zijn ook afkomstig uit het “Europese” potje voor plattelandsvernieuwing, bijdragen van de gemeente (sporadisch) Betrokkenheid: honderd inwoners actief als vrijwilliger, 90% huishoudens is lid van Dorpsbelang Resultaten: inwoners hebben een woonwijk gebouwd, van de winst zijn extra voorzieningen gebouwd, een tweede nieuwe woonwijk staat op stapel. Inwonertal stijgt weer.