Door Dick van Niekerk

Het raadslid
als ondernemer 

Het raadslidmaatschap staat al enkele jaren stevig onder druk. Onderzoeken door het CDA, de PvdA, de Christen Unie én het blad Binnenlands Bestuur geven aan dat veel raadsleden zich tussentijds hebben teruggetrokken of van plan zijn dat te doen. De combinatie met hun werk en andere (zorg)activiteiten vormt het grootste struikelblok. De Tweede Kamer spreekt in juni over hogere vergoedingen maar die lossen het probleem maar gedeeltelijk op, vinden redacteur Henk Bouwmans van het blad Binnenlands Bestuur en dr. Pieter van Harberden, gemeenteraadslid en trainer bestuurlijke vernieuwing in het lokale bestuur.“Waarom zien we het raads- of statenlidmaatschap niet als een vorm van maatschappelijk verantwoord ondernemen?”

443 kantoren
Bouwmans gelooft niet dat de werkdruk is gegroeid door het dualisme. “Het zit dieper. Het probleem zit ‘m in de wijze waarop men gemeentepolitiek bedrijft. Veel colleges produceren enorm veel papier en deponeren dat allemaal bij de raadsleden. Vaak komt dat voort uit een drang naar zorgvuldigheid. Maar dikwijls stuurt men nog wat nota’s extra mee uit angst. Men wil geen verwijten - en crisis! - krijgen over het feit dat het college informatie achterhoudt.” Raadsleden blijken heel veel tijd nodig te hebben om die papierwinkel door te worstelen. “Daardoor blijven ze te veel binnen het gemeentehuis en verwaarlozen ze andere taken, zoals de contacten met de burgers.” Daarnaast constateert Bouwmans dat raadsleden hun antennes te veel uitzetten naar details en naar individuele gevallen van burgers. “Dat is wel begrijpelijk, maar daardoor zie je in een raad zelden een open gesprek over een algemener beleidsonderwerp zoals de veiligheid op straat. Ik vergelijk de overheid met een groot bedrijf als de Rabobank dat overal in het land kantoren heeft. Net zo heeft het mega-bedrijf, de overheid, in alle 443 gemeentes een filiaal. In elk van die filialen moet je je steeds hardop een paar kernvragen stellen: Wat gebeurt er? Worden de zaken hier goed aangepakt? Komt het duale stelsel wel tot zijn recht?” Bouwmans heeft “geen moeite” met verhoogde honoreringen voor politici, “maar extra geld alleen haalt de kou nog niet uit de lucht. Hogere vergoedingen hebben enkel zin als er efficiënter en minder tijdrovend wordt gewerkt. Juist daardoor blijven er in het lokale bestuur veel belangrijke zaken onbehandeld.” Als voorbeeld noemt hij het middel van de gemeentelijke enquête. “Dit is een vrij nieuw medium voor de raad. Er wordt vrijwel nooit gebruik van gemaakt omdat een raadsenquête met al z’n hoorzittingen een te groot tijdsbeslag legt op de raadsleden. Het is zonde dat een democratisch medium om die reden amper wordt gebruikt.”

Voorgestelde verhoging geldt ook voor Statenleden

Als de honorering voor gemeen-teraadsleden omhoog gaat, gaan de salarissen van ministers automatisch mee, evenals die van de Staten- en Kamerleden en de waterschaps-bestuurders. “Dit komt omdat alle salarissen en vergoedingen van politieke functionarissen zijn opgenomen in een eenduidig stelsel, in één salarisgebouw,” legt Gerard Heetman van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) uit. In juni bespreekt de Tweede Kamer nieuwe bezoldigingsvoorstellen. Daarin stelt de VNG voor dat het wethouderssalaris 90% is van dat van de burgemeester en de vergoeding voor een raadslid 20% van het wethoudersinkomen. In 2000 is het kabinet al eens akkoord gegaan met een verhoging van 10% in alle geledingen maar opmerkelijk genoeg is dat besluit nooit uitgevoerd. Intussen ligt er een nieuw advies van de commissie - Dijkstal die overal 30% bovenop wil doen. Ook ligt er nog een voorstel van de VNG dat voor gemeenten onder 60.000 inwoners gunstiger is dan “Dijkstal”. Voor fractievoorzitters is een extra toelage van 8% voorzien. (Zie graphic). Tevens ligt er een voorstel om de vaste onkostenvergoeding van raadsleden en provinciale bestuurders 10% van hun honorering te laten worden. Voor meer informatie zie: www.vng. nl. Onder “brieven” zoekt u naar de brief van 24 oktober 2007, betreffende het wetsvoorstel van de Commissie - Dijkstal.

■ Bron graphic: Binnenlands Bestuur, 6 februari 2008, p 14. 

Groene zeep!

Pieter van Harberden – sinds 2002 raadslid in Goirle - vindt het “onzin” om het duale stelsel als hoofdschuldige aan te wijzen voor de overbelasting van raadsleden. “De lokale politici zelf vinden het moeilijk om te veranderen! Daar zit het probleem. Ze gedragen zich bijna allemaal alsof het monistische stelsel er nog is. Tijdens de commissievergaderingen blijft men vragen stellen aan het college, terwijl het toch de bedoeling is dat men vooral onderling in gesprek komt. Men blijft reactief ten opzichte van het college.” “Wie bepaalt bijvoorbeeld de raadsagenda? Het ambtelijke apparaat en het college. Niemand stelt voor om tijdens de raadsvergadering eens een uur uit te trekken voor een open gesprek. Bijvoorbeeld over het sportbeleid of

de groenvoorzieningen. liever kletst men soms uren over onbenullige zaken. Velen willen nog steeds meebeslissen over futiliteiten als de kleur van de groene zeep..! Wil een gemeenteraad weer leuk worden, ook voor buitenstaanders, dan zal men zich intelligent moeten beperken in de te behandelen onderwerpen.”

Van Harberden weet waarover hij praat want dit beeld is herkenbaar in “bijna alle gemeentes” waar hij trainingsavonden voor de lokale politici verzorgt. De belasting voor de raadsleden is mede door dit gebrekkige vergaderen onevenredig

onevenredig zwaar, is ook zijn persoonlijke ervaring. “In mijn eerste jaar als raadslid was ik gemiddeld 27 uur per week kwijt aan het raadswerk. Nu is dat aanzienlijk minder, maar het lukt me toch niet om onder de twintig uur te komen.” De huidige beloning voor het raadswerk is een lachertje. “Op basis van vijftien uur in de week levert het me netto zes euro per uur op. Als ik daarnaar kijk kan ik beter vakken gaan vullen in de supermarkt. Eigenlijk moet je gewoon een beetje gek zijn om nog de lokale politiek in te gaan!” Een stevige “financiële en maatschappelijke opwaardering” is volgens Van Harberden op zijn plaats. “Maar zal een hogere vergoeding het afhaken van raadsleden tegengaan? En zal het de rekrutering van raadsleden vergemakkelijken? Zijn raadsleden bereid om hun carrière voor vier jaar te onderbreken? Ik betwijfel het.”

Studiepunten

Daarom wil hij het raadswerk ook maatschappelijk beter beschermd zien. “Waarom zou een bedrijf dat zich profileert in de sfeer van maatschappelijk verantwoord ondernemen, ook geen faciliteiten geven aan iemand die de lokale samenleving dient door vier jaar in de gemeenteraad te gaan zitten? Geef zo iemand bijvoorbeeld een dag verlof per week.” Om jongeren te trekken zou het volgens Van Harberden zinvol zijn als de universiteiten studenten voor hun raadslidmaatschap “belonen” met extra studiepunten. “Dan snijdt het mes aan twee kanten. We trekken er jongeren mee naar de raad en de jongeren zelf doen er voor hun studie ook hun voordeel mee. Ik kan me ook heel goed voorstellen dat studenten onder de dertig die raadslid worden, voor die taak studieverlof krijgen!”