'Na de rel moest er iets gebeuren'

Marokkaanse buurtvaders krijgen prijs

De Marokkaanse buurtvaders uit de Amsterdamse wijk Overtoomse Veld hebben de Hein Roethofprijs 2000 gekregen. Deze prijs, bestaande uit 40.000 gulden, te besteden aan criminaliteitspreventie, wordt jaarlijks toegekend aan een project - bij voorkeur een initiatief van bewoners - dat de veiligheid in de samenleving ten goede komt.

Door Brigit Kooijman

Op 23 april 1998 vierde Henk Goettsch (PvdA), de kersverse voorzitter van het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart/Overtoomse Veld samen met andere deelraadsbestuurders een feestje bij de burgemeester thuis. Op een gegeven moment kwam Schelto Patijn naar hem toe: 'Ik moet jou even spreken'. De spanningen en de onvrede die al langer heersten in Overtoomse Veld-Noord bleken plotseling geÎscaleerd. Na een incident tussen een Marokkaanse jongen en een politieagent waren buurtbewoners in opstand gekomen en slaags geraakt met de politie. Dat was Goettsch' vuurdoop als 'onderburgemeester' van een moeilijk stadsdeel. In de jaren zestig en zeventig waren de Westelijke Tuinsteden nog een gezapige Amsterdamse middenklassewijk, waar iedereen in de weekends naar de camping in Bakkum ging. De nieuwkomers die na de grote uittocht naar Almere en andere groeikernen in de wijk kwamen wonen, waren voornamelijk Marokkanen.Weliswaar had deze bevolkingsgroep moeite met de overgang naar een nieuw leven in een nieuw land, toch begonnen de problemen pas een jaar of vijf geleden manifest te worden. Achterstallig onderhoud aan de woningen, bezuinigingen op het buurtwerk en andere maatschappelijke voorzieningen dreigden de wijk langzamerhand te maken tot 'het laagste putje, een gebied waar niemand vrijwillig woont', aldus Henk Goettsch.
'Naast de commotie en de negatieve berichtgeving heeft de rel van tweeënenhalf jaar geleden ook positieve effecten gehad. Iedereen schrok zich namelijk rot, en het was opeens overduidelijk dat er iets moest gebeuren.'

Zo werd de commissie-Lankhorst in het leven geroepen om de problemen te analyseren, en die concludeerde onder meer dat veel Marokkaanse ouders in de buurt de greep op hun kinderen aan het verliezen waren. Een groep wijkbewoners, mannen in de leeftijd van dertig tot zestig jaar en allen lid van de Marokkaanse sociaal-culturele vereniging Al Mawadda, besloot dat het tijd werd om de negatieve ontwikkelingen te stoppen. Ze namen het initiatief tot een buurtvaderproject met als doel 'de sociale controle in de wijk te versterken'. Vandalisme en andere vormen van 'rottigheid' zouden kunnen worden voorkomen of in de kiem gesmoord, zo meenden ze, wanneer er net zoals in Marokko 's avonds toezicht zou zijn op de jeugd die rondhangt op straat. Daarbij wilden de buurtvaders ook een aanspreekpunt voor de jongeren zijn en ze advies geven wanneer ze daar behoefte aan hadden. Stadsdeelvoorzitter Goettsch: 'Ik vond het een goed plan. Als bedrijfseconoom weet ik dat de beste ideeÎn vaak van onderop komen. Voor bestuurders is dat soms moeilijk te accepteren, die willen bijna per definitie graag hun eigen visie laten zien. Maar het is altijd beter dat een initiatief uit de mensen zelf komt. Dan heb je in de uitvoering ook geen last van gebrek aan motivatie, van het not-invented-here-syndroom. Willem van Hanegem had het goed begrepen; als zijn Feyenoord weer eens de beker won, luidde zijn commentaar steevast: "Dat hebben die gasten toch zelf gedaan". Ik wil niet zeggen dat een buurtvaderproject niet mogelijk is als het niet vanuit de bewoners zelf komt, maar je moet ze dan wel meteen inprenten dat het hún project is.'
Anderhalf jaar zijn de buurtvaders nu actief - ze zijn inmiddels met 25 man -  en sindsdien is het aantal meldingen van overlast door jongeren duidelijk afgenomen. Ze lopen van acht uur 's avonds tot een uur 's nachts rond in de buurt, in het weekend soms zelfs tot drie uur. In het begin werden de surveillanten met argwaan bekeken, maar toen de jeugd merkte dat ze geen verklikkers waren, wonnen ze snel aan vertrouwen. Het eerste grote succes van de vaders was hun optreden na de voetbalwedstrijd Nederland-Marokko (1-2), op 28 april 1999 - twee weken nadat ze officieel begonnen waren. De politie was bang dat een bepaalde groep jongeren in de wijk zich vervelend zou gaan gedragen. Net iets buiten de buurt stonden al een paar ME-bussen klaar om eventueel in actie te komen, maar de wijkagent stelde voor om in plaats daarvan de buurtvaders te bellen. Die liepen meteen naar de plek waar de jongeren zich verzameld hadden. Na een kort praatje met de jongens ging de groep uit elkaar en bleef het verder rustig die nacht. 'Binnen de politie en de politiek was voor aanvang van het project enige scepsis,' vertelt Henk Goettsch. Een hoogleraar voorspelde bovendien dat het na een half jaar al ter ziele zou zijn. Ook onder de ambtenaren waren er reserves. De angst was dat de buurtvaders zich zouden ontpoppen tot een soort burgerwacht. Daarom hebben we ook duidelijke voorwaarden gesteld, onder andere dat er nauw samengewerkt zou worden met de politie. De afspraak is dat ze in geval van een misdrijf of gevaarlijke conflictsituatie direct contact opnemen met de politie, zodat die de situatie verder kan afhandelen. En door ze subsidie te geven, onder andere voor communicatiemiddelen en herkenbare kleding, is overleg, continuïteit en controle van het project door de overheid ook geregeld'. 'Inmiddels is voor iedereen duidelijk hoe groot de voordelen zijn,' zegt de stadsdeelvoorzitter. 'Het investeren in preventieve projecten scheelt schaarse en kostbare politie-inzet. Daar komt bij dat er op die manier ook meer ruimte ontstaat voor wat hardere maatregelen, indien nodig. Er werd dus niet moeilijk gedaan toen ik onlangs op twee plaatsen bewakingscamera's wilde ophangen.'
Het sociale netwerk van de buurtvaders begon zich uit te breiden en het kwam steeds meer tot samenwerking met allerlei instellingen in de wijk, waaronder scholen. Dankzij dit groeiende draagvlak konden de buurtvaders hun taken uitbreiden. Al snel hielden ze zich niet alleen bezig met de overlast die de straatjeugd bezorgde maar ook met bijvoorbeeld de verkeersveiligheid en op verkeerde plaats en tijd gedeponeerd vuilnis. Ook organiseerden ze activiteiten zoals het werkproject 'En nu iets positiefs!', bedoeld om probleemjongeren een nieuwe kans en nieuw
zelfvertrouwen te geven.

Op 30 oktober, anderhalf jaar na hun oprichting, kregen de buurtvaders de Hein Roethofprijs uitgereikt. De jury uitte haar grote waardering voor het streven van de Marokkaanse vaders om de oplossing in eigen kring te zoeken. Bovendien sprak het informele karakter van het project de juryleden zeer aan. 'Doorslaggevend voor de uiteindelijke keuze was dat het om een moeilijk bereikbare doelgroep ging, waarbij het eigen initiatief, de toepasbaarheid elders en vooral het succes van het project blijkens de goede resultaten bepalend waren,' aldus juryvoorzitter mevrouw Vos-van Gortel (lid van de Raad van State en oud-burgemeester van Utrecht). Stel je bent lokaal bestuurder en denkt: 'Dit zouden wij in onze gemeente ook moeten hebben.' Hoe pak je het dan aan? Henk Goettsch: 'Je stapt naar een stichting of instelling die de bevolkingsgroep vertegenwoordigt. Desnoods naar het moskeebestuur. De wereldlijke afdeling daarvan, wel te verstaan. Indien er in de betreffende buurt geen aanspreekpunten zijn, zit er niks anders op dan de straat op te gaan en gewoon met de mensen te gaan praten. Win het vertrouwen van een groepje bewoners met wie je de plannen verder kunt uitwerken. Zorg dat ze voldoende mankracht ronselen voor het eigenlijke straatwerk. Verder moet je uiteraard je collega-politici en,
heel belangrijk, de politie en in het bijzonder de wijkagent overtuigen van het nut van een buurtvaderproject. Maar met het rapport van de Hein Roethofjury in de hand kan dat niet zo moeilijk zijn.' 'Sommige deelraadsleden suggereerden dat de buurtvaders hun subsidie maar terug moesten betalen, nu ze dankzij die prijs zoveel geld hebben gekregen. Onzin. Aan de ene kant zeg ik: Hou het simpel. Ze hoeven niet meteen een groot kantoor te hebben, bijvoorbeeld. Maar aan de andere kant mogen ze best profiteren van hun succes. Gun ze dat Peter Stuyvesantgevoel.'

Brigit Kooijman is freelance-journalist

Literatuur:

Samen voor elkaar. Een onderzoek naar de Marokkaanse buurtvaders uit
Amsterdam Slotervaart/Overtoomse Veld Noord (doctoraalscriptie sociologie)
door Jan Dirk de Jong. ( Dit e-mailadres is beschermd tegen spambots. U heeft Javascript nodig om het te kunnen zien. )

Door jongeren uitgedaagd. Voorstel voor een aanpak van jeugdproblematiek in
Amsterdam West/Nieuw West. Rapport van de Commissie-Lankhorst, 1998, Uitg.
Stuurgroep Jeugdproblematiek.

Inlichtingen:
Stichting Al Mawadda 020-6146532
Stadsdeel Amsterdam Slotervaart-Overtoomse Veld: 020-5111666
Hein Roethofprijs (Min. Van Justitie): 070-3707551