Dagboek Senator

De periode voor het kerstreces is altijd druk. De Tweede Kamer heeft dan de wetten afgewerkt die voor het nieuwe jaar nodig zijn, en dus per 1 januari in werking moeten treden. En dan liggen ze dus bij de Eerste Kamer, die dan, vaak heel snel, daar ook een beslissing over moet nemen. Meestal betekent dat, dat de laatste vergaderingen in december op twee dagen gepland moeten worden, in plaats van alleen op dinsdag. Dit jaar dus ook, want anders komen bij voorbeeld. de belastingwetten niet op tijd klaar.

wanneer er hoofdelijk gestemd moet worden) pas volgende week.

Dus op 9 december volgt de uitslag: met één stem verschil aangenomen! Dat is dus vuurwerk! Maar het betekent nog niet dat het nu ook direct doorgaat. Hiervoor is een wijziging van de grondwet nodig, en die is pas mogelijk als het wetsontwerp, na verkiezingen, nog een keer in Tweede en Eerste Kamer behandeld wordt en dan met een tweederde meerderheid wordt aangenomen. Het is dus nog lang niet klaar en het is de vraag of het wel ooit klaar zal komen.

Enkele dagen later word ik gebeld door een journalist van de NRC. Of ik de overwinning met één stem verschil niet opeis, want diverse collega's hebben dat intussen wel gedaan. Ik grinnik daar wat om, want ik kan natuurlijk inderdaad met net zo veel recht zeggen dat juist de OSF de doorslag heeft gegeven, als bijvoorbeeld mijn buurman van de Partij voor de Dieren de eer voor zich op kan eisen.

Op diezelfde negende december komt het wetsontwerp excessieve beloningen aan de orde. Ik vind dat de regering hier het spoor helemaal bijster is. Het is voor iedereen intussen duidelijk hoe onredelijk veel sommige mensen verdienen, hoeveel schade dat kan aanrichten en ook hoeveel maatschappelijke wrevel en onrust dat geeft. En dan komt de regering (eindelijk) met een wetsontwerp over excessieve beloningen, maar dat is niet bedoeld om heel hoge beloningen aan te pakken, maar het legt alleen in enkele ingewikkeld geformuleerde bijzondere situaties een extra belasting op aan het bedrijf dat heel veel aan zijn managers betaalt. Dat is dus zo'n beperkte aanpak dat ik besluit om hier tegen te stemmen. En volgende week stem ik voor de SPmotie die vraagt wat voor vervolg de regering wil geven aan dit bescheiden begin. Wat mij betreft is de inzet duidelijk: van heel hoge inkomens moet gewoon een (veel) hogere inkomstenbelasting geheven worden. Dat is duidelijk en eerlijk.

De maand december begint trouwens spannend met het initiatief-wetsontwerp van Femke Halsema, om het mogelijk te maken dat wetten door de rechter getoetst worden aan (onderdelen van) de grondwet. Dat is een omstreden initiatief, omdat vooral de christen-democraten vinden dat het de verantwoordelijkheid van het parlement is om geen wetten aan te nemen die in strijd zouden kunnen zijn met de grondwet. Als de rechter zich daar mee bemoeit, vinden zij, komt hij al snel op politiek terrein, en dat moet niet.

Omdat dit een typisch staatsrechtelijk onderwerp is, behandel ik dit

wetsontwerp niet zelf, maar doet collega Hans Engels (hoogleraar staatsrecht) van D66 dat. Ik coördineer altijd zo veel mogelijk met D66.

Hij houdt mij goed op de hoogte: halverwege de zitting (ik heb dan commissievergaderingen gehad) vertelt hij mij al dat er grote ontsteltenis ontstond, toen PvdA- minister Ter Horst, tegen alle verwachtingen in, verklaarde dat zij tegen was. Wij zijn voor, want ook bij wetten die zijn goedgekeurd door het parlement is het goed dat er nog een objectieve instantie is die door de burger ingeschakeld kan worden om controle uit te oefenen. Het wordt dus echt spannend, maar de stemming is (zoals altijd

Die volgende week gaat het feest weer door: het belastingplan en de wet chronisch zieken en gehandicapten. Het belastingplan is niet heel spectaculair: alleen de 'doorwerkbonus' en de 'houdbaarheidsbijdrage' zijn echt nieuw. Dat laatste betekent dat in een langzame opbouw de AOW voor een deel onder de inkomstenbelasting gebracht (gefiscaliseerd) wordt en dat is op termijn volgens mij echt noodzakelijk door de vergrijzing. Het eerste, de doorwerkbonus, levert mij meer problemen op. Wie na zijn zestigste doorwerkt, krijgt een bonus en hoeft dus minder belasting te betalen dan wie met VUT of pensioen gaat. Juist nu de werkloosheid gaat stijgen door de crisis is dat natuurlijk wel heel ongelukkig getimed. Alles afwegend (het belastingplan is het totale pakket voor de belastingen 2009) toch voor stemmen.

En dan de Wet chronisch zieken en gehandicapten, weer zo'n monster van een wet. Goed bedoeld, om de chronisch zieken en gehandicapten een extra uitkering te geven als compensatie voor de kosten die zij meer dan andere mensen moeten maken. Maar het is ontzettend ingewikkeld om alle daarvoor nodige gegevens bij elkaar te krijgen, zodat ik toch liever heb dat de mensen hun kosten gewoon als 'buitengewone lasten' bij de belasting kunnen aftrekken. Tegen dus. Bij het belastingplan trouwens al laten horen dat voor ons eenvoud en begrijpelijkheid in alle plannen die met belasting te maken hebben voorop moeten staan. Nog liever wat ongenuanceerd maar duidelijk, dan proberen heel erg eerlijk te zijn en het dan heel moeilijk en ingewikkeld maken.

Sûkerbôle

Tenslotte de laatste vergadering van het jaar, vlak voor kerst. Ik breng de dames van de afdeling protocol een Friese sûkerbôle omdat ze zich dit jaar twee keer zo geweldig hebben ingezet om een groep leden van onze partijen te ontvangen in het kamergebouw. Iedereen vond dat geweldig, want de beide dames kunnen

kunnen een prachtig verhaal houden over de historie van onze vergaderzaal en de ruimten daar omheen. Ik hou ze graag te vriend! En dan dus kerstreces. Dat betekent dat er niet meer elke dag een pakket met stukken ligt, want op de ministeries wordt ook vakantie gehouden. Mijn vrouw heeft niet echt vakantie en moet zelfs in de nacht van Oud- op Nieuwjaar dienst doen op de dokterswacht, maar we hebben toch wel zoveel gezamenlijke vrije dagen dat we ze tot een korte wandelvakantie van vier dagen aan elkaar kunnen breien. Prachtig winterweer. Op de Brabantse vennen, waar wij langs wandelen, wordt druk geschaatst. Bij ons in Friesland nauwelijks.

Na Nieuwjaar wordt op Aruba een week lang vergaderd door het POK, het Parlementair Overleg Koninkrijksaangelegenheden. Daar ben ik niet bij want daar gaan altijd maar vier eerste kamerleden naar toe (de grote partijen natuurlijk). Maar ik volg het wel met spanning, want direct daarna zal ik met enkele collega's ingevlogen worden om als woordvoerders in de Eerste Kamer een week lang de eilanden af te reizen als voorbereiding op het pakket wetgeving dat er aan komt. Vooral de positie van Bonaire, Saba en St. Eustatius als nieuwe 'gemeenten' van Nederland vraagt een hoop nieuwe Nederlandse wetgeving.

Het POK loopt natuurlijk weer slecht. Hero Brinkman doet weer zijn best om de Antillianen en Arubanen te ergeren, en die reageren ook niet altijd verstandig. Dus als wij op 10 januari op Curaçao aankomen en 's avonds verslag krijgen van de collega's die daar bij zijn geweest, stemt dat niet vrolijk. Er klinken zuchten van opluchting nu wij verder gaan met alleen Eerste-Kamerleden-onder-elkaar.

Dat blijkt terecht. Niet alleen heeft onze groep onderling een heel goede sfeer en een sterk besef van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst van

het koninkrijk, maar alle gesprekken met gezagsdragers, raadsleden, actievoerders en anderen op de eilanden verlopen ook goed. Wat een tegenstelling dus met het POK! Dat is natuurlijk toch een formele bedoening waar iedereen indruk wil maken. En onze gesprekken zijn informeel en bedoeld om vertrouwelijk over alle mogelijke problemen te kunnen praten. Wij krijgen dus (menen we) echt een beeld van hoe de zaak er voor staat.

En op de kleine eilanden staat het er in het algemeen goed voor. Er wordt hard gewerkt en er leeft ook duidelijk het gevoel dat Nederland echt wil helpen om de achterstanden te verhelpen die er sociaal, en ook in het onderwijs en de infrastructuur nog zijn. Op Bonaire ontmoeten we ook Henk Kamp, die benoemd is als commissaris voor de BES eilanden en die dus moet zorgen dat alles geregeld wordt voor de aansluiting bij Nederland. Hij maakt een heel erg enthousiaste indruk en met hem als coördinator moet het gek gaan als corruptie nog een kans krijgt. Toch mag ik de ogen er natuurlijk niet voor sluiten dat het hier om heel kleine gemeenschappen gaat (Saba 1500 inwoners, St Eustatius 3000 inwoners, Bonaire 14.000 inwoners). In een samenleving waar iedereen iedereen kent gaan de dingen wel eens net iets anders dan in grotere anonieme samenlevingen. Maar dat hoeft niet verkeerd te gaan.

Soms gaat het wel verkeerd. Ons bezoek aan Sint Maarten (dat geen 'gemeente' wordt, maar een autonoom 'land' wil worden), en de gesprekken die wij daar hebben geven een beeld van een politiek wel erg gepolariseerd eiland, waarvan ook bestuurders te makkelijk de fout ingaan, omdat de hele of halve criminaliteit nu eenmaal erg veel invloed heeft weten te krijgen. Grote hotels, casino's, veel illegalen en vliegtuigen vol toeristen, en dat alles op een klein eiland. Hou daar de criminaliteit eens tegen. Zeker als er door het land Antillen altijd weinig geïnvesteerd is om tot een effectieve po-

litie te komen met voldoende mankracht (want dat is de grote klacht van het bestuurscollege van Sint Maarten). Het grote discussiepunt in onze delegatie is dus of een eiland waar nog zoveel mis is wel een autonoom land kan worden en daar dan verder zelf verantwoordelijk voor kan zijn.

Verantwoordelijk

Voor mij een moeilijk punt. Ik zie mensen die er hard voor willen werken om het eiland klaar te maken voor een autonome status, ik weet dat er al twee keer een referendum is gehouden waarbij een grote meerderheid daar ook voor gekozen heeft. Het is mijn overtuiging dat ook kleine gemeenschappen autonoom moeten kunnen worden als zij die wens hebben. Maar ik weet ook dat Nederland als grootste koninkrijkspartner uiteindelijk toch mee verantwoordelijk blijft als het fout zou gaan op een van de eilanden. Zelfs dubbel verantwoordelijk: naar de internationale gemeenschap (drugs, wapensmokkel, geld witwassen) maar ook naar de bevolking van het eiland. Conclusie: er moet eerst door Sint Maarten en Nederland samen orde op zaken gesteld worden. Als dat gebeurt, heeft Sint Maarten recht op zijn autonomie.

Op 2 februari met de commissie Europese Zaken gesprekken in Brussel. 's Zondags er al naar toe, anders kom ik, vanuit Friesland, nooit op tijd. Waardevol. Het gesprek met commissaris Neelie Kroes maakt nog eens extra duidelijk dat het in Europa nog steeds moeilijk is om het gemeenschappelijke belang voorrang te geven boven het belang van de staten. Gelukkig zit deze ijzeren dame in Brussel om er voor te zorgen dat niet het ene land met oneerlijke concurrentie het andere land dwars zit. Na de Europese verkiezingen moet er een nieuwe commissie komen. Zou ze er dan nog zitten, of zou de Nederlandse regering liever een coalitiegenoot als commissaris sturen dan een krachtige commissaris te laten zitten waar ze bewezen heeft op haar plaats te zijn? Ik ben benieuwd.

De volgende dag, 3 februari, 's ochtends met de trein uit Brussel terug naar Den Haag en 's middags een mooi debat over onszelf. Eigenlijk gaat het niet om heel grote dingen: moeten lijstverbindingen voor de verkiezing van de Eerste Kamer pas gemaakt worden als de nieuwe Provinciale Staten al gekozen zijn en iedereen dus al kan uitrekenen wat het effect is? Nee natuurlijk. En hoe moet het met de voorkeurstemmen? Het is gek als twee Statenleden uit Zuid-Holland genoeg zijn om iemand met voorkeurstemmen te kunnen kiezen. In andere provincies is veel meer nodig. Dat zijn natuurlijk belangrijke dingen, maar nog belangrijker is hoe wij tegen de Eerste Kamer aankijken, welke functie die moet hebben in onze staatsinrichting. En daar wordt in het debat ook over gesproken. Want de andere partijen zien de Eerste Kamer uitsluitend als een wat ondoorzichtig gekozen vertegenwoordiging van het hele Nederlandse volk. Terwijl ik nu juist vind dat we beter gebruik moeten maken van het feit dat het de Statenleden in de provincies zijn die de Eerste Kamer kiezen. De Eerste Kamer zou veel duidelijker een forum voor de provincies kunnen zijn, waar elke provincie herkenbaar zijn eigen vertegenwoordigers naar toe stuurt. Dan zou de Senaat ook meer vanuit regionale overwegingen de wetsvoorstellen kunnen benaderen en daarmee een echt andere invulling geven aan zijn taak dan de Tweede Kamer. Dat wordt het voorlopig niet, maar een interessante discussie levert het mij wel op.

Een dikke week later een bijzondere gebeurtenis. Teun Jan Zanen, ons Statenlid in Groningen van de Partij voor het Noorden, promoveert op de rol van de vakbeweging in de ontwikkeling van het noorden. Een mooi onderwerp waar Teun Jan zelf natuurlijk bij betrokken is geweest Een mooie plechtigheid in het oude Academie gebouw in Groningen met best nog moeilijke vragen aan een goed ingevoerde promovendus. En een mooi feest. Voor het Academie gebouw wapperen de vlaggen van Groningen,

Fryslân en Drenthe. Ter ere van Teun Jan natuurlijk en met een hint naar zijn partij. Op het feest wordt het Groningse volkslied gezongen: 'Ain pronkjewail in golden raand is Stad en Ommelaand.' Echt OSF, dacht ik bij mijzelf.

Geen mooi punt om deze dagboekaflevering mee te beëindigen, maar op 3 maart komt in de commissie Europese Zaken een brief aan de orde van de voorzitter van het Europees Parlement, Gert Jan Pöttering. Hij meldt aan alle Europese parlementen dat, na de resultaten van het onderzoek door de Raad van Europa, nu ook uit onderzoek van zijn parlement is gebleken dat de CIA jaren lang via Europa illegaal terreurverdachten naar Guantanamo en naar derde landen heeft gebracht, waar geen controle is op martelpraktijken. En dat de EU ministers daarvan door de Amerikanen allemaal op de hoogte waren gesteld op een informeel overleg op 7 december 2005. Pöttering verzoekt alle parlementen om te proberen in hun eigen land de waarheid boven tafel te krijgen. Alhoewel de rol van Nederland in de hele affaire blijkbaar altijd vrij beperkt is geweest, besluit ik, met een aantal andere partijen om de regering te vragen wat zij op die vergadering in 2005 heeft gehoord en wat zij verder met de daar opgedane wetenschap heeft gedaan. Ook onze minister heeft immers altijd ontkend van iets te weten.....